02 Ocak 2020

KIYAFETNAMELER



KIYAFETNAMELER

1. Hamdullah Hamdî- Kıyâfet-nâme
2. Firdevsî-i Rûmî- Firâset-nâme
3. Sivrihisarlı Şaban- Kıyâfet-nâme
4. Şeyh Baba Yusuf- Kıyâfet-nâme
5. İlyas İbni İsa-yı Saruhanî- Kıyâfet-nâme
6. Taledii-zâde Mehmed Subhi- Firâset-nâme
7. Mustafa bin Bâlî- Risâle-i Kiyâset-iFirâset
8. Abdülmecid İbni Şeyh Nasuh- Kıyâfet-nâme
9. Mustafa İbni Evranos Kitab-ı Firâset-nâme ve Kıyâfet-nâme
10. Nesîmî (16.yy) - Kıyâfetü'l-Firâse
11. Niğdeli Visâlî- Vesiletü'l-İrfân
12. Lokman b. Hüseyin-Kıyâfetü'l-İnsaniye fi Şemaili'l-Osmaniyye
13. Şeyh İbrâhim Kûrânî- Risâle-i Muhtasar-ı Eşkâl ve Kıyâfet Terceme-i Şeyh İbrâhîm Kûrânî
14. Şeyh Ömer Halvetî-Kıyâfet-nâme
15. Ömer Fânî Efendi-Kıyâfet-nâme
16. Gevrek-zâde Hâfız Hasan- Kıyâfet-nâme
17. Mustafa Hâmi Paşa- Fenn-i Kıyâfet
18. Hüseyin Şâkir- Firâsetü'l-Hikemiyye fi Kıyâfeti'l-İnsâniyye
19. Avan-zâde Mehmed Süleyman- Ulûm- ı Hafiyyeden 
Musavver ve MükemmelKıyâfet-nâme
20. Yusuf Hâlis Efendi- Kıyâfet-nâme-iCedîde
21. Salim Sıdkî Silistrevî- Kıyâfet-nâme
22. Ömer b. Es-Seyyid Halil- Zübdetü'l-İrfan Fî Alâmâti'l-Ebdân
23.Mehkif Mehmed Paşa 
Yozgatî- Terceme-i Risâletü'l-Firâset ve's-Siyâset'i Kıyâfet-nâme
24. Ali el-Kâtib- Kıyâfet-nâme- i Ekâlîm-ı seb'a Hayavân ettik
25. Tartûşî'nin kıyafet-nâmesininTercümesi
26. Müellif Belirsiz- İstanbul Üni.Kütüphanesi
27. Müellif Belirsiz- SüleymaniyeKütüphanesi
28. Müellif Belirsiz-Selimağa Kütüphanesi
29. Müellif Belirsiz- NuruosmaniyeKütüphanesi
30. Müellif Belirsiz- Millet Kütüphanesi
31. Müellif Belirsiz- Manisa İl HalkKütüphanesi
32. Müellif Belirsiz- İzmir MilliKütüphanesi
33. Müellif Belirsiz- Marmara Üni. ilahiyatFak. 
Kütüphanesi Sarıca Kemâl'e ait Olduğu düşünülen 
Selatin-NAME yahut Diğer Adıyla Tevarih'tir-Al-i Osman
Osmanlı Devletinin kuruluşundan 1490 Yılına Kadar gelen Olayları anlatan 3029 beyitten müteşekkildir manzum 
Bir tarih kitabıdır. 
Mefâîlün mefâîlün feûlün kalıbıyla yazılanbu mesnevi, 
II. Beyazıt adına tertip çalışır. (Öztürk, 2001) 
Kemâl, bu eserinde “Firâset-nâme” adlı müstakil bir eserinin olduğu söylese de (b.2393) 
bu esere şimdiye kadar rastlanmamıştır.
Selâtin-nâme'nin bir kıyâfet-nâme olduğu ifade etmektedir
“Fatih Sultan Mehmed devri vezirlerinden Mahmud Paşa'nın muhasibi (hesap eden) Sarıca Kemâl'in Selâtin-nâme adlı eseri kıyafetnamelerin güzel örneklerindendir. ”
(Maden, 2017: 17) değerlendirmeyi yapan araştırmacı, önceki çalışmalarda yer ederek-eseri görmediği halde bir değerlendirme yapıyor ve eserin kıyâfet-nâme türünden olduğunu ifade ediyor. 
Oysaki mesnevide sadece birkaç beyit kıyâfet ilmi ile birkaç. Kronolojik olarak Osmanlı tarihini anlatan bu mesnevi, ne bir kıyâfet-nâmedir ne de içinde kıyâfet-nâmeile ilgili bir bölümü vardır.
Manisa İl Halk Kütüphanesi kıyım-n-metninin yapılan oğlu çalışmayla Enverî adlı birmüellife ait olduğu tespit edilmiştir. (Elbir, 2018) 
Marmara İlahiyat Fakültesi Kütüphanesindeolan kıyâfet-nâme, bir mecmua içerisinde kayıtlı olup 42 beyitten müteşekkildir. Manzumenin Başına eklenen “Kıyafet-nâme” ibaresi sonradan eklenmiştir. 
Bunların dışında müstakil olmayıp çeşitli eserlerin bölümlerinde yer alan kıyâfet-nâmeler de mevcuttur.
1. Taşköprülü-zâde'nin “Mevzû'âtu'l-Ulûm”
2. Nev'î'nin“Netâyicü'l-Fünûn”
3. Azmî Pir Mehmed'in “Enîsü'l- Ârifin”
4. KâtibÇelebi'nin “Keşfü'z-Zünûn”
5. Bostan-zâde Yahyâ Efendi'nin “Mir'âtü'l-Ahlâk”
6. Osman-zâde Tâib'in “Ahlâk-ı Ahmedî”
7. Nesîb Dede'nin “Rişte -i Cevâhir ”
8. Hoca-zâde Abdülaziz Efendi'nin“ Ahlâk-ı Muhsinî Tercümesi ”
9. Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın“ Mârifet-nâme ”adlı eseri yer alan kıyâfet ilmi ile ilgili hususlar, müstakil eser olması içerir.
10. Müstakil ve müstakil olmayan bu kıyâfet-nâmelerin ekseriyeti manzum olmakla birlikle mensur olanlar da vardır. 
Kıyâfet-nâmelerdentercüme Arapça ve Fa rsçadan tercüme dir.
Mesneviler İçinde Yer Alan Bazı Kıyâfet-Nâmeler
Dezen edebiyatındaki nazım şekillerinden biri olan mesnevi, kafiye ve vezin noktasındakolaylık sağlaması içindir uzun soluklu anlatılarda çokça tercih edil en bir nazım şekli oluyor. Mesneviler, müstakil eser halinde görülebildiği gibi bir nazım şekli dîvânlar ve mecmualar Olmuştur. Dîvân tertiplerinde genellikle ya en ayrıntılı yada en sonda bulunurlar.
Bir mesnevi İçerisinde gazel, Kıt'a gibi Diğer nazım türlerini de göre kayıt edebilirsiniz. Mesneviler genellikle aşk temalı olsa da belki dekonu sınırlaması mevcuttur en geniş henüz sahip olunan nazım şeklidir. Hem beyit hem konu sınırsız bir yapıya sahip olması, mesnevilerde daha farklı unsurların bir arada görülmesine sebebiyet vermiştir

KIYAFETNAMELER


KIYAFETNAMELER

Edebiyatımızda bir tür olarak ortaya çıkan eserlerden biri de kıyafetnamelerdir. Kişilerin dış görünüşlerinden, bazı fiziksel özellikleri, beden ve organ yapıları ile halve tavırlarından ahlak ve karakter özelliklerini tahmin etme olarak tanımlanabilecek bu eserlerin çoğunluğu kişisel özellikler temele alınarak oluşturulurken bazıları kıyafetname metinleri içerisinde küçük bir bölüm teşkil etse bile milletler, topluluklar ve hayvanlar temel alınarak da oluşturulmuşlardır. 

Bu çalışmada ele alınankıyafetname, mecmua tarzında düzenlenmiş bir eserin bir bölümünü oluşturmaktadır. Kıyafetnamelerin ister mensur, ister manzum olsun metin kuruluşunda organ - beden- tavır yapısı/nitelikleri ile ahlak ve karakter nitelikleri arasında bir koşutluk bulunduğu söylenebilir. 

Bu nedenle bu tarz metinler organ adları ve onların özelli k- le biçimsel nitelikleri açısından zengin ürünlerdir.  Ancak bu çalışmada ele alınan kıyafetname , yapısı itibarıyla bu koşutluğun ilk bölümünü içermemekte sadece karakter özellikleri bölümünü ve bunlara dair nitelikleri içermektedir. 

Bu kıyafetname, klasik anlamdaki kıyafetnamelerde alışıldığı üzere baş, göz, burun, kaş, ağızvb. organlar ya da boy, duruş, yürüyüş benzeri özelliklerden yola çıkarak kara kter nitelikleri hakkında yorumlara yer verilmeden sadece bazı halk ve topluluklar ile bazı hayvanların karakter özelliklerini “Kıyâfet - nâme - i ekâlîm - i seb’a” ve “Der beyân - ı kıyâfet - nâme - i hayvânât” olmak üzere iki başlık altında ele alan bir meti n-dir. 

Ali el- Kâtib tarafından kaleme alınan Dâfi’ü’l - hüzn adlı yazma eserin 109b - 112b varakları arasında yer alan bu metin, yedi iklim halklarının ve bazı hayvanl a- rın kıyafetlerinden söz etmesi yönüyle birçok kıyafetnameden ayrılmaktadır. Kıy a- fetnamenin metni, kısa bir sözlüğü ve dikkat çeken bazı yazım özellikleri de di k- katlere sunularak ilgili alanların araştırmacılarına katkı sağlanmaya çalışılmıştır. Anahtar kelimeler: kıyafetname, karakter özellikleri, yazma eser, Türk dili,yazım. 

İnsanlar kendileri dışındaki kimselerin özellikle de hiç tanımadıkları kişilerin karakterlerini merak edegelmişlerdir. İnsanların dış görünüşü yeni tanıştığımız zamanlarda o kimseler hakkı n- da edineceğimiz ilk izlenimlerde önemli bir yere sahiptir. Bu konuda, kişilerin kıyafetleri ayrı bir önem taşımakla birlikte, vücut yapıları ve dış organlarının durumu da bu kıyafet ifadesininiçinde düşünülebilir ki eski zamanlardan beri insan vücudunun onu kaplayan bir kıyafet olduğugörüşü mevcuttur. 

Toplumu oluşturan bireylerin asırlar boyu edindikleri bilgi ve birikimlerintoplumdaki bazı değer yargılarının, geleneklerin oluşmasındaki payı yadsınamaz. Bir kişinin dış görünüşünden karakterini belirleme düşüncesi üzerine temellendirilen kıyafetnamelerin, bir edebi tür olarak Araplar arasında doğduğu kabul edilmekte ve bize Farslar üzerinden geçtiğidüşünülmektedir. 

Esasen firasetin bir alt bölümü olarak varsayılan kıyâfet ve Farsça nâme keli- melerinden oluşan bir yapısı bulunmaktadır.Kıyafe(t)’nin anlamına bakacak olursak, Mütercim Asım’da “el - firâset: ([kitâbet] vezninde)teferrus’ten ismdir ki re’y ve zann ve idrÀkte dikkat - i nazar ederek musíb olmaya denir” (2013: 2683); “el - úavf ([òavf] vezninde) ve el - úiyÀfet ([kitÀbet] vezninde) İz sürüp gitmek maènÀsına dır” biçiminde geçmektedir ( Mütercim Âsım Efendi, 2013: 3835) . 

Lexicon’da ‘úıyÀfet’ sö z cü-ğünün kökeni Arapça olarak gösterilmekte ve anlamı için, “İzleri, işaretleri takip etme; dış gö-rünüşten ahlaki nitelikler çıkarsama.” anlamları verilirken, èilm - i úıyÀfet’ için “fi z yonomi” an-lamı verilmektedir. ‘úıyÀfet - nÀme’ sözcüğü ise Farsça kökenli olarak gösteri lmekte ve anlam olarak “fizyonomi üzerine yazılmış bilimsel eser” ifadesi kullanılmaktadır (Redhouse, 2011:1503). 

Steingass’ta ise ‘úıyÀfa’ “dış görünüş, kılık kıyafet, suret, şekil, tavır, fizyonomi, benzer-lik vs.” anlamlarıyla verilmiştir (1930: 997). Ayrıca “doğan çocuğun fizyonomisine bak arak nesebini tesbit etme” (Tayşi, 2002: 508) anlamına da gelmektedir. Amil Çelebioğlu ise“Mevzûu, bir kimsenin saç, göz, kulak, el, ayak v.s. gibi uzuvlarından ve dış görünüşündenonun ahlâk ve karakter husûsiyetlerini diğer bir ifâdeyle zâhirinden bâtınî vasıfl a rını tahmin vetesbit etmek olan ilme kıyâfe(t) ilmi (physiognomy) denilmiştir.” (1998: 225) biçiminde tanı m- lamıştır. 

Ayrıca Türk Edebiyatı’nda, bu konuda yazılan eserlere Vesîletü’l - irfan, Zübdetü’l -irfan gibi özel adların dışında genellikle “Kıyâfet - nâme” adının verildiğini if a de etmiştir (Çelebioğlu, 1998: 225). Kâif sözcüğü ise, eski Arabistan’da, bir kimsenin yerdeki izlerini takip ederek bunlardan anlamçıkaran ve kişiler arasındaki benzerliklerden yola çıkarak akrabalık derecelerini belirleyen kişianlamlarını taşır (Mengi, 2002: 513). 

Mütercim Asım’da “el - úÀéif: İz sürmekte mÀhir olan ki m- seye denir.” (2013: 3835) ifadesi yer almaktadır. Eski Arabistan’da, terim olarak, úÀéif (çoğulu: úÀfa ) sadece yerdeki izleri takip eden ve bundan anlamlar çıkaran kimseyi değil, aynı zamandamesleği kişiler arasındaki benzerliklere, özellikle ayaklardaki benzerliklere dayanarak akrabalık derecesini saptamak olan kimseleri de anlatmak için kullanılmaktaydı (Macdon ald, 1993: 775). 

Kâif sözcüğünden başka ayrıca kıyâfet - şinâs (Mengi, 2002: 513), kavâf, kavvâf (Tayşi, 2002:508), Mudlicî ve Muazziz (Yerdelen, 1988: 44) terimleri de kullanılmıştır. Firaset sözcüğü, Arap âlim ve edipleri tarafından kıyafet sözcüğünden daha fazla kullanılmıştır.Bilim dalı olarak kıyafet firasetten daha dar bir alanı kapsar (Mengi, 2002: 513).“Firâseti (physiognomy, cardiognosy) bir ilim olarak temellendirmeye çalışanlara göre bir ki m- senin fizikî yapısına yani boyuna, rengine, çeşitli organlarının yapısına, el ve yüz hatlarına b a- karak onun ahlâk ve karakterini teşhis etmek mümkündür. 

Bundan dolayı ilk ve orta çağlardahükümdarlar, kendilerine görev verecekleri kimselerin seçiminde bu ilmin verilerinden fayd a- lanmak istemişlerdir.” (Uludağ, 1996: 116) Bu ilimden, özellikle Araplarda, doğan çocuğunnesebini belirlemede, siyaset alanında, saraya alınacak kişileri seçmede, köle ve cariye alımsatımlarında yararlanılmıştır (Çelebioğlu, 1998: 227). Yine siyasilere yol göstermede, memuralımı, hukuk ve askerlik gibi toplumsal alanlarda alınan kararlarda da kullanıldığı bilinmektedir(Sarıçiçek, 2012: 2746). 

Bu ilmin faydaları ise şu şekilde belirtilmiştir: Bu ilmi çok iyi bilen kimse başkalarının tavır ve davranışlarını detaylı bir biçimde inceleyip karakterlerini anlayabilir. Bu ilmin öğrenilmesiyle her türlü insanın aldatmacalarını anlamak mümkün olur ve insanlarkendi yanlış davranışlarının farkına varıp onları düzeltme yoluna gidebilirler 
(Duran, 1999: 49, 53, 55).

Firasetnamelerde bu ilim ikiy e ayrılır

1. Şer’î firaset: Bu firaset türü insanın çalışma ve eğitimleelde edebileceği bir bilgi kolu olmamakla birlikte tamamen nefsi ahlaksızlıktan temizlemek vedinin uygun bulduğu güzel işlerle, beden ve kalp riyazetiyle kazanabileceği Allah’ın lütf u olan manevî görme gücünden ibarettir (Çavuşoğlu, 2004: 24). “Buna Allah’ın lütfuyla peygamberlerve bazı seçkin müminler sahiptir.” (Çavuşoğlu, 2004: 25).

 2. Hükmî firaset: Tecrübe ile ortayakonan hükümlere dayalı firasettir. İnsanın çalışıp, konu ile ilgili bilgi ve deneyimlerini artırma k la kazanılabilecek olan bilim koludur. Bütünüyle gözle görülen belirtilerden yola çıkan bu ilmekıyafet ilmi de denir (Çavuşoğlu, 2004: 26). 

Hükmî firaset şu bölümlerde incelenebilir: 
İnsan kıyafeti ilmi (kıyâfetü’l - beş er) : “Çocuklara bakarak ana- babaları, ana - babaya bakarak çocukları hakkında bilgi sahibi olma ve bazı hükü m- ler çıkarmadır.” (Çavuşoğlu, 2004: 27). İnsanların fiziksel özelliklerinden kişilikleri ve birtakımahlaki nitelikleri hakkında tahminlerde bulunan ve neseplerini tespit etmeye çalışan bu kısımkıyâfetü’l - insâniyye ve kıyâfetü’l - ebdân olarak da bilinir (Mengi, 2002: 513). 

Keşfü’z - Zünûn’da “Bu ilim bu şekilde yani “insanın kıyafeti” diye isimlendirildi, çünkü bu ilmin sahibiinsanın simasını, derisini, organlarını ve ayaklarını izler, bu ilim ders görme ve öğretme ile eldeedilmez, bu sebepten bu konuda kitap yazılmamıştır.” (Kâtip Çelebi, 2003: 1095) ifadeleri yeralır. İz kıyafeti ilmi (kıyafet -i esere/ilm-i isr) : İnsanların ya da binek hayvanlarının a yak izlerin- den sahibinin yaşı, cinsiyeti ve bazı fiziksel nitelikleri hakkında tahminlerde bulunan bilim dalı“kıyâfetü’l - isr”dir (Mengi, 2002: 513). 

Bu ilim sadece insanlara has değildir, hayvan türlerindede mevcut olduğu bilinir. İrafet ilmi: Bazı olayların gizli veya açık delillerinden yola çıkaraknasıl sonuçlar doğuracağının veya birtakım olayların benzer başka olaylarla izah edilmesi; ya dasonuçlarının, kendi benzerleriyle karşılaştırılarak çıkarımda bulunulmasına dayanan bir ilimdalıdır. El ve aya k ilmi (İlm - i Hututu’l - Kef ve’l -Akdam) : İnsanların elleri ve ayaklarındaki çi z- gilerden durumlarına ilişkin yargılarda bulunmaktır 
(Çavuşoğlu, 2004: 28). 

Titreme/Seğirmeilmi (İlm - i İhtilac): 
Vücuttaki seğirmeleri ele alan bir ilimdir (Çavuşoğlu, 2004: 29). 
İyafe ilmi : Kuşların uçuş biçimlerine, havadaki konumlarına ve yüksekliğe göre gidecekleri yer, mesafe vb.konularda tahmin yürütme ve anlam çıkarma ilmidir. Riyafe ilmi ve diğerleri: Yer altı sularını arayıp bulma ilmidir. 
Bu bilgiye sahip kişilerin, toprağı koklayarak suyun yakın veya uzak mıolduğunu bildikleri söylenir. 

Bunlardan başka, koyun ve keçinin yassı kemiklerinin güneşe tut u- lup ortaya çıkan garip çizgi ve şekillerden büyük âlemde olan olayların sezgi yoluyla tahminedilmesi biçiminde bir bilim dalı daha bulunmaktadır (Çavuşoğlu, 2004: 30). İslam’dan önce sistemli bir biçimde olmasa da kıyafet (physiognomy) ilmi, eski Mısır, Yunan, Hint, Sasani, İran ve Roma kültürlerinde de bilinmekte ydi (Tayşi, 1979: 93 ). 

“İnsanları fiziki ya pılarına ve vücut kimyalarına göre değerlendirme anlayışını M.Ö. V. yüzyılda yaşayan kadim Yunan hekimi ve bilgini Hippocrates ’a dek götürmek mümkündür. Hippocrates, hastalık tanıl a- rını ve tedavil e rini vücut kimyalarını ve fizik tiplerini esas alarak düzenlemiştir.” (Türkdoğan,2014: 173) Platon ile öğrencisi Aristoteles ve Romalı hekim Claudius Galenus bu dalda hayliilerlemişlerdir 
( Duran, 1999: 19). 

Çavuşoğlu, Türk kültüründe bu ilmin hükümlerine ilk kez Kutadgu Bilig’de rastlandığını b e-lirtmektedir. (2212, 2213, 2215, 2216, 2083, 2087, 2089- 90 benzeri beyitler buna örnek olarakgösterilmiştir.) (Çavuşoğlu, 2004: 44, 45). Bu konuda Müslümanlar arasında ilk kitap oluşturanlar sırasıyla şunlardır: 

1. Eseri günümüzde mevcut olmamakla birlikte ilk kıyafetname yazarı İmam Şâfiî olarak bili n-mektedir.

2. Onu el- Kindî lâkabıyla meşhur Yakup bin İshak izler; Aristo’nun Siyaset-name ’sini Yuna n- cadan Arapçaya tercüme etmiş, on bölümden meydana gelen eserin ikinci bölümünü firasete ayırmıştır.

3. Yuhanna İbnü’l - Bıtrik ise Aristo’nun İskender için yazdığı siyaset kitabını Kitâbu’s - Siyâse fiTedbîri’r - Riyâse adıyla Arapçaya çevirmiştir. (on makaleden ibaret olan bu eserin ikinci mak a- lesinin son kısmı, firasete dairdir.) 

4. Muhammed ibni Zekeriyya Râzî’nin tıbba dair el- Mansurî isimli on makalelik kitabının iki n- ci makalesi firaset konusundadır. 

5. Kâtip Çelebi’nin bildirdiğine göre İbni Sîna’nın da bu konuda bir risalesi bulunmaktadır,ancak bugüne kadar ele geçmemiştir. 

6. Geverek- zade’nin Kıyâfet - nâme ’sinde de İbni Sîna’nın muasırı olan Ebu Sehl Mesihî’ninArapça bir firasetnamesi olduğu bildirilmektedir.

 7. Aynı asır müelliflerinden Ebu Kasım Abdulkerîm ibni Havâzim Kuşeyrî’nin Etvâr - ı Selât i- ni’l - müslimîn adlı eserinin bir bölümü firasetle ilgili genel hükümleri içermektedir. 

8. Fahreddin- i Râzî’nin de Arapça yazılmış bu tür eserlerin en iyilerinden biri olan bir Kitâbu’l - Firâset ’i mevcuttur. 

9. Muhyiddin Arabî’nin ise et- Tedbîratü İlâhiyye fî İslâhi’l - Memleketi’l - İnsâniyye isimli eseri- nin sekizinci babı ile El - Fütûhatü’l - Mekkiyye’nin yüz kırk sekizinci babı firasetle ilgilidir. 

10. Ebu Abdullah ibni Muhammed ibni Ebu Tâlib Ensârî ed - Dımışkî’nin Kitâbu’l - Âdâb ve’s - Siyâse fi İlmi’n - Nazari ve’l - Firâse ’si bu konudaki Arapça eserler arasında sayılabilir. 

11. Farsça Kıyafet - namelerden Kemâleddin Abdürrezzak Kâşânî’nin eseri; 

12. Derviş Abdurrahman Mîrek’in Sultan Ebu Said Bahadır’a ithaf ettiği Tuhfetü’l - Fakîr ’i; 

13. Seyyid Ali Hemedânî’nin Zahîretü’l - Mülûk ’u; 

14. Hüseyin Vâiz Kâşifî’nin firasetle ilgili bir bölüm ihtiva eden Ahlâk - ı Muhsinî ’si önceliklesayılabilir (Çavuşoğlu, 2004: 40, 41; Çelebioğlu, 1998: 229, 230).
Türkçe Kıyafetnameler Bu konuya ismen temas eden Türkçe ilk eser: 

1. Bedr- i Dilşad bin Muhammed Oruç’un Sultan II. Murad’a ithafen 829/1426 yılında yazmaya başladığı Murâd - nâm e isimli mesnevisidir. Musikî ile ilgili 34. babda birkaç beyitte, cilt, gözrengi ile musikî arasında bir münasebet kurulmuştur. Köle ve cariye satın almaktan bahsedenkırkıncı babın başlarında: Evet bil ki âdem - şinâs olmaga Her işe yarar olanı almaga Gerekdür ki ilm - i firâset bile Bu kez özin ehl - i riyâset bile denilerek yer yer bu konuyla ilgili özelliklere değinilmiştir.

 2. Fatih Sultan Mehmed devri vezirlerinden Mahmud Paşa’nın muhasibi ve 895/1490 yılında tamamlanan Selâtin -name isimli eserin müellifi Sarıca Kemal, adı geçen manzumesinde: Ki düzdüm Türkî dilde iki nâmeFirâset - nâmedir bir Sûz - nâme beytiyle iki kitabını daha haber vermektedir. Ancak bu iki eserin de hiçbir nüshası yoktur. Bu n- ların Hamdullah Hamdi’nin yaşadığı döneme yakın zamanlarda telif edildiği düşünülmektedir. 

3. Elde nüshası bulunan Türkçe ilk müstakil eser Akşemseddin - zâde Hamdullah Hamdi (1449 - 1503)’nin manzum Kıyâfet - nâme ’sidir.

4. Diğer Türkçe eserlerden Firdevsî - i Rûmî’nin Firâset - nâme ’si; 

5. Sivrihisarlı Şaban’ın 938/1531’de Damat İbrahim Paşa’nın emriyle yazdığı mensur ve ma n- zum tercümesi; 

6. Bayramiye meşâyihinden İlyas ibni İsâ - yı Saruhanî’nin Kıyâfet - nâme ’si; 
7. Abdülmecid ibni Şeyh Nasûh’un manzum Kıyâfet - nâme ’si; 

8. Mustafa ibni Evrenos’un Kıyâfet - nâme ’si; 

9. Bâ li- zâde Mustafa Efendi’nin 983/1575’te tamamlayıp III. Murad’a ithaf ettiği eseri; 

10. Bâli - zâde’nin çağdaşı Nesimî’nin Kıyâfetü’l - Firâse ’si; 
11. Niğdeli Visâlî’nin 1003/1595’te, padişahın cülus tarihinde veya daha sonra yazıp Sultan III.Mehmed’e ithaf ettiği Vesîletü’l - İrfân ’ı; 
12. Lokman bin Hüseyin’in 1010/1601’de yazdığı Kıyâfetü’l - İnsâniyye fî Şemâili’l - Osmâniyye ’si; 
13. Şeyh Ömer Halvetî’nin 1030/1620 tarihli manzum tercümesi; 
14. Ömer Fânî Efendi’nin Kıyâfet - nâme ’si; 
15. Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Kıyâfet - nâme ’si (Marifetnâme’sinin beşinci bölümünün birkısmı); 
16. Mustafa Hâmî Paşa’nın Fenn- i Kıyâfet ’i; 
17. Hafız Hasan Geverek - zâde’nin tercümesi belli başlı eserler olarak sayılabilir (Çavuşoğlu,2004: 42, 43; Çelebioğlu, 1998: 230, 231, 232). Cev at Yerdelen’in bunlara ek olarak adlarını sıraladığı şu eserleri de listeye ekleyebiliriz: - Avanzâde Mehmed Süleyman’ın Ulûm - ı Hafiyyeden Musavver ve Mükemmel Kıyâfet - nâme’si; - Tahir Ömerzâde Yusuf Halis’in Kıyâfet - nâme - i Cedide’si; - Ömer b. Es -Seyyid H alil’in Zübdetü’l - İrfan Fî Alâmâti’l - Ebdân’ı; - Hüseyin Şâkir’in Ferâsetü’l - Hikemiye Fî Kıyâfetü’l - İnsaniye’si vb. (Yerdelen, 1988: 59) 

Türk Edebiyatı’nda manzum kıyafetname türünde yazılan üç önemli eser, Hamdullah Hamdi,Visali ve İbrahim Hakkı’nın eserleridir (Erkal, 1999: 221). Yerdelen XV ila XVIII. yüzyıllararasında yaşamış olan bu üç şairden Hamdi’nin Kıyâfet - nâme’sini Türk Edebiyatı’nın en ünlüve ilk kıyafetnamesi, İbrahim Hakkı’nın Kıyâfet - nâme’sini bu türün edebiyatımızdaki en son veen çok bilinen örneği, yazılış tarihi olarak ikisinin ortasında yer alan Visâli’nin Vesiletü’l - İrfân’ını ise edebiyatımızdaki en hacimli kıyafetnamelerden biri olarak nitelendirmektedir(1988: 118). 

Ayrıca bu üç kıyafetnameyi karşılaştırması sonucunda benzer yapıdaki organların benzer iyi veya kötü niteliği işaret etmelerinin bize, bu tür eserlerdeki yargıların kişisel olmadı-ğı, tespit edilemeyen belirli ve sağlam bir kaynağa dayandıkları ihtimalini ifade etmektedir (Yerdelen, 1988: 189). Mine Mengi ise, Hamdullah Ham di ve İbrahim Hakkı’nın kıyafetnam e- lerini değerlendirirken geleneklerle aktarılmış inançlara dayandıklarını dile getirdikten sonra,hilye, siyer ve şemail gibi dini edebiyat ürünlerinin de kıyafetnamelerin beslendikleri kaynaklar olduğunu belirtmektedir (M engi, 1978: 302). 

“Kıyâfet - nâme - i Ekâlîm - i Seb’a ve Hayavân”ın Diğer Kıyafetnameler İçindeki Yeri Kıyafetnamenin tanımlarına bakıldığında, kişilerin baş, göz, burun, boy, el, ayak vs. özellikl e- rinden yola çıkarak karakter özelliklerine dair çıkarımlar yapılan metinler olarak karşımıza çı k- maktadır. Bizim çalışmamıza konu olan kıyafetname, yedi iklim halklarının ve hayvanlarınözelliklerine ilişkin kütüphane kataloğunda “kıyâfet - nâme - i ekâlîm - i seb’a ve hayavân” adıylakayıtlı bir kıyafetname metnidir. 

Kıyafetnamelerle ilgili ulaşılabilen kaynaklarda milletler vehayvanlarla ilgili kıyafetnamelere dair kapsamlı açıklamalara rastlanamamıştır. Az sayıda ka y- nakta bu konuya kısaca temas edildiği görülmüştür. Bunlara değinmek gerekirse, Amil Çelebi-oğlu’nun Hamdullah Hamdi ve Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın kıyafetnamelerini ele aldığı ma-kalesindeki şu alıntıda buna temas edilmiştir: “Mevzû ve husûsiyet îtibâriyle kıyâfet ilmine pekyakın veya nisbeten uzak, yâhut bu gurupta tasnif edilebilecek çeşitli ilim dalları bulu nmak tadır.

İlm - i sîmâ, insanın sîmâsından ahlâkını anlama, ilm - i kef, avuçtan ve ondaki çizgilerden hü-kümler çıkarma, ilm - i hutût, alındaki çizgilerden ömrün uzunluğuna veyâ kısalığına, zengi n liğeveyâ fakirliğe dâir ve benzeri tahminlerde bulunma, ilm -i i htilâc, seğrimelerden bazı mânâlar çıkarma, ilm - i iyâfe, kuşların uçuşundan bir mânâ çıkarma ve tefe’ülde bulunma, ilm - i riyâka,dağ ve sahralarda su tesbiti, milletlerin umûmî karakterleri , bazı hayvanların tabiatı , hayvan tipleriyle insan karakteri arasında bir benzerlik kurma gibi çeşitli ilimler ve konular, misâl ola-rak söylenebilir.” 
(1998: 226, 227) . 

Yine Ali Çavuşoğlu, kitabında hükmî firasetin alt dallarıhakkında ayrı başlıklar halinde bilgi verdikten sonra bunlar dışında kalan, başlık açmadığı diğ er alt konuları sayarken yer verdiği şu ifadesinde “Ayrıca alındaki hatlardan ömür ve bazı hususla-rın tahmini; maden filizlerini bulma; seslerden insan mizacını anlama ve müzikle tedavi; hay-vanlar ile insanlar arasındaki benzerliklerden hükümler çıkarma, c oğrafi özelliklerin ve iklim şartlarının insanlar ve milletler üzerindeki tesirini çıkarma ; kadınlaşma ve erkekleşme gibiçoğu modern ilimlerin muhtelif konuları içerisine giren ilimler de bulunmaktadır.” (2004: 30) dolaylı sayılabilecek bir gönderme yapmaktadır. 

 Sarıçiçek ise “Bu eserler içerik itibariyle, genellikle firâsetin tanımı, kaynakları, türleri ve bazı kavramları; ardından da genel ya da özel alanuygulamaları üzerinde durmaktadırlar. Bazıları firâsetin sadece bir alanını değil birkaç alanını da ele alabilmekte, içinde kıyafetü’l - beşer yanında eller hakkında da bilgiler verebilmekte bazı-ları ise ayrıca beşer mizaçlarıyla ilgili bilgiler yanında milletlerin mizaçlarına da değinmektedir.(Mustafâ bin Bâlî, Sivrihisârî, Avanzâde) 

Hacmi küçük olanlarda ise bu ayrıntıya girilmemektedir.” (Sarıçiçek, 2012: 2746) ifadelerinde milletlerin mizaçlarına değinen kıyafetnamelerin de bulunduğunu dile getirip onlara birkaç örnek vermiştir.Kaynaklardaki bilgiler dışında, kıyafetname metinleriyle ilgili yayınlar da da milletlerin, bazı toplulukların ve hayvanların kıyafetlerine dair metinlerin de çok sayıda örneğine rastlan a- mamıştır. 

Ulaşılabilen kaynaklardan biri olan Bahadır Güneş’in bir kıyafetname metnini elealdığı makalesinin eserin bölümlerini verdiği kısmında, bu metnin yirmi altıncı bölümünde yediiklim halkının tabiatları ve yirmi yedinci bölümünde ise hayvanlar, kuşlar ve haşerat hakkındaaçıklamaların yer aldığı belirtilmiştir (2015: 1267). 

Kapak sayfasıyla birlikte 48 sayfadan oluş-tuğu (Güneş, 2015: 1266) ifade edilen metnin tamamı bu makalede yer almamakla birlikte her bölümün başlığı ve bölüme ait birer cümle örneği verilmiştir. Buna göre eserin son dört başlığışu şekilde verilmiştir: “ El- bÀbü’l - òÀmis ve’l - èişrÿn ekÀlìm - i sebèa òalúınıñ ùabÀyièeti beyÀnın-dadır / El - bÀbü’s - sÀdis ve’l - èişrìn óayvÀnÀtıñ ve ùuyÿruñ ve òaşerÀt - ı arøıñ ùabìèi / äu cÀn - Àverleri beyÀn ider / Bu bÀb ùuyÿr beyÀnındadır ” (Güneş, 2015: 1272) . 

Gülhan, müellifi bilinmeyen ve Çorum İl Halk Kütüphanesi 3165 numarada kayıtlı bir mecm u- anın 8a - 16a varakları arasında bulunan bir kıyafetname metni üzerinde dururken içeriğinden bahsettiği bölümde, söz konusu kıyafetname metninin en sonunda da “çeşitli coğrafi bölgelereait kavimlerin, bazı toplulukların genel karakter özellikleri hakkında hükümler verilmiştir.”ifadesini kullanmıştır (2009: 42, 44). 

Ayrıca “kavim ve toplulukların tip tahlilleri” başlığı altı n- da “Akâlim - i Seb’a Halkının Tabâyi’in Beyân İder” başlıklı bölümde Arap, Rum, Hind, Cez a- yir, Mısır, Acem, Şam, Habeş, Irak, Yunan, Hıta, Hutan, Bedahşân gibi birtakım coğrafi bölgehalklarının, ehl -i tevbe, ehl- i süfelâ gibi toplulukların genel tip çözümlemeleri hakkında hükü m- ler verildiğini belirtmiştir (Gülhan, 2009: 58). 

 Fahri Unan, “Bir XVI. Yüzyıl Yazarının Zihniyet Dünyâsında Milletlerin İmajları” baş-lıklı yazısında Kınalı - zâde Ali’nin konuyu daha geniş çerçevede ele alıp, Ahlâk - ı Alâ’î adlı es e- rinde yeryüzünde yaşayan milletlerin genel ahlâk durumları ve davranışlarının niteliğine ilişkindeğerlendirmeler yaptığını ifade eder. 

Bu eserin ikinci kitabının 58 - 65. sayfaları arasında yeralan “Der - Beyân - ı Ahlâk - ı Ecnâs ve Emzice - i Tavâyif - i Nâs” başlıklı bölümde ev idaresi ilmikonusunun tamamlayıcı bilgileri olarak hizmetçi kullanmak durumunda olanlar için bu hizmette istihdam edilecek insanları tanıma gereğinden yola çıkarak bu kişilerin milliyetlerine dair değer-

KUR'AN-IN VARLIK MERTEBELERİ


KUR'AN-IN VARLIK MERTEBELERİ

Kur an ın varlık mertebelerini beyan eder misiniz 
ve ilahi vahiyde lafızların yerinin ne olduğunu belirtir misiniz? 
Kur an ın lafızdan soyut olduğu bir merhale var mıdır?
Her şeyin lâfzî varlık, yazımsal varlık, zihnî varlık ve dışsal varlığı olmak üzere dört varlık türü vardır. Vahiy de bu dört varlık türüne sahiptir. 
Örneğin, Kuranın dışsal varlığı hakkında şöyle demekteyiz: Bu lafızlar ile vahiy kanalıyla Peygamber tarafından algılanan bu Kur an ın görüngen ve hülasa varlığı sayılan bir aslı ve hakikati vardır. 
Bu tür varlık kelime, harf ve ayetten soyuttur. 
Bu hakikat detay merhalesine geldiğinde ise lafız, had ve şekillere bürünmektedir. 
Bu detay merhalesi iki şekildedir: 
Birincisi Kadir Gecesinde bir bütün halinde gerçekleşmiş ve İkincisi ise tedricî olarak İslam Peygamberinin (s.a.a) yirmi üç yıllık elçilik döneminde vuku bulmuştur. 
Daha iyi anlamak için şu örnekten istifade edilebilir: 
Tükenmez kalem mürekkeple dolduğunda bu ipham, hükümler ve özet merhalesidir. 
Detay merhalesi ise mürekkeple dolan kalemin kelime ve lafızlar şekline bürünmesidir. 
Kadir gecesinde hükümler, yalınlık ve birlik halini taşıyan şeyler birbirlerinden ayrılır, tenezzül bulur ve had, şekil ve özellikler kalıbına bürünür. 
Bu yüzden Kuran bu gecede detaylı bir şekilde lafızlar kalıbında ve bir bütün olarak Peygamberin (s.a.a) kalbine nazil olmuştur. 
O halde Kur an ın nüzul mertebeleri hükümler, anlık detay ve tedricî detay merhalelerine sahiptir. 
Kur an ın yazımsal varlığı elimizde bulunan yazılardır. 
Lâfzî varlığı masumlar, melekler ve halkın genelinin onu okumasıdır. 
Kur an ın zihnî ve ilmî varlığı ise birkaç kısımdır ve ayrıntılı cevapta buna işaret edilecektir. 
DETAYLI CEVAPLAR
HER ŞEYİN...Lâfzî varlık,Yazımsal varlık, Zihnî varlık ve Dışsal varlığı olmak üzere DÖRT varlık türü vardır. 
Vahiy de bu dört varlık türüne sahiptir: 
A. Kur an ın yazımsal varlığı zahir ve aşikâr olan şeydir. 
B. Kur an ın lâfzî varlığı masumlar, melekler ve halkın genelinin onu okumasıdır. 
C. Kur an ın zihnî ve ilmî varlığı ise birkaç kısımdır: Bir varlığı nefis sayfasındadır; emir âleminden Hak Teâlâ nın emriyle Peygamberin (s.a.a) kalbine tenezzül eden varlıktır. 
Nitekim şöyle buyurmaktadır: Uyarıcılardan olasın diye onu güvenilir Ruh (Cebrail) 
senin kalbine indirmiştir. [1] Veya okurken okuyanın kalbine gelen gaybî manadır. 
Nitekim şöyle buyuruyor: Hayır, o, kendilerine ilim verilenlerin kalplerindeki apaçık ayetlerdir. [2] 
D. Kur an ve onun hakikatinin aslı olan ve ahadî celal kaynağından gelen özet görüngen varlıktır. 
Nitekim şöyle buyuruyor: Elif, Lam, Ra. (Bu) Ayetleri muhkem kılınmış, sonra hüküm ve hikmet sahibi ve her şeyden haberdar olan (Tanrı) tarafından birer birer (bölüm bölüm) açıklanmış bir Kitap'tır. [3] Kur an ın bu görüngen varlığı kabirde müminin iyi bir arkadaşı olarak tezahür eden, ahirette tecessüm eden ve şefaatte bulunan şeydir. 
Banuy-i İsfahanî eleştirel bir bakışla şöyle demektedir: 
Kur an ın şefaatini ve diğer hususları yansıtan haberlerin deyim olduğunu ve onu tevil etmen ve de zahiri dışında başka bir anlama yüklemen gerektiğini zannetme; zira Kur an ın varlık mertebelerindeki her mertebesi bir şekilde zahir olur, varlık âlemi yerinde ispatlandığı üzere birbirinin boylamında yer alır, her alt mertebe kendinden yüksek mertebenin bir görüngen ve zuhurudur ve onun ışığıyla gelişip büyümektedir. 
Bizim halihazırda içinde gelişip büyüdüğümüz dünya, varlıklar alemlerindeki mertebelerin en alçak ve düşüğüdür. 
BU ALEM....
""MECAZ VE KABUK"" Alemidir
Bu âlemdeki varlıklar yukarı âlemdeki varlıkların bir görüngen ve zuhurundan başka bir şey değildir. Bu âlemin yukarısında ise bizim yükseliş yayımızda yer alan ve dünya âlemi ile kıyamet âlemi arasında vasıta olan 
""BERZAH ALEMİ"" bulunmaktadır. 
BERZAH ALEMİ"SURET VE MANA ALEMİDİR"
Onun yukarısında ise beşer bazında toplanma, hakikat ve hayat âlemi olan ve de beşerin yolculuğunun son durağı sayılan 
"KIYAMET ALEMİ YER ALIR" 
Kıyametin isimlerinden biriside (elhakke)dir; yani hakikatin ve gerçeğin ta kendisidir. 
Her şeyin batın ve sırlarının aşikâr olacağı gündür. Kıyamet batınların zahir olacağı gündür. 
Aynı şekilde 
"HAYAT ALEMİ'"dir
Ahiret yurduna gelince, işte gerçek hayat odur. Keşke bilselerdi! [4] 
O halde buradan anlaşıldığı üzere suret ve mana âlemi olan kabir ve berzah âleminde Kur an ın manevi suretiyle iyi bir arkadaş suretine bürünmesi uzak değildir. Aynı şekilde hakikat âlemi ve tam gerçeklik olan kıyamete de hakikat âleminden tenezzül eden ve bu âlemde harf ve kelime suretine bürünen Kur an ın görüngen ve hakiki varlığının da konuşması, şefaat etmesi ve kendisine hakaret edenlere hakaret etmesi gerçektir. Kıyamet toplanma ve hakikat âlemi olduğu için bu âlemde arazlardan sayılan şeyler orada özsel gerçekliğiyle aşikâr olur. 

Örneğin bu âlemdeki insan amel ve fiilleri arazlar kabilinden sayılmaktadır, lakin berzah âleminde uygun bir surette zahir ve kıyamette de özsel görünümüyle aşikâr olacak ve de onlardan özsel eserler meydana gelecektir. Bunun delili bazı ayet ve hadislerdir ve bu delillerin bütününden anlaşıldığı üzere insanın amelleri kabirde şekil bulmaktadır. Eğer amel iyiyse iyi bir surete bürünecektir, kötüyse kötü ve eziyet edecek bir surete bürünecek ve böylece kıyamete dek amel sahibine eziyet edecektir. Peygamberler ve öncülerin haber verdiği şeyleri aklî deliller de teyit etmektedir.[5] 

O halde Kur an ın görüngen ve hülasa varlığı sayılan bir aslı ve hakikati vardır. Bu tür varlık kelime, harf ve ayetten soyuttur. Bu hakikat detay merhalesine geldiğinde ise lafız, had ve şekillere bürünmektedir. Bu detay merhalesi iki şekildedir: Birincisi Kadir Gecesinde bir bütün halinde gerçekleşmiş ve ikincisi ise tedricî olarak İslam Peygamberinin (s.a.a) yirmi üç yıllık elçilik döneminde vuku bulmuştur. 

Bunun açıklaması şudur: İşler ilahi kazaya göre iki merhale taşımaktadır. Birincisi hükümler, ikincisi ise detay merhalesidir. Hüküm verilmiş işlerin Kadir Gecesinde detay merhalesine geldiğine dikkat etmek gerekir.[6] Bu işlerden birisi de Kadir Gecesinde hükümler merhalesinden çıkan, nazil olan ve insanın anlayacağı düzeye gelen Kur an dır; yani Kur an detaylıca iki merhalede nazil olmuştur. Bir defa Kadir Gecesinde bir bütün olarak ve bir defasında da tedricî surette yirmi üç yılda değişik vesilelerle nazil olmuştur. Detaylıca nazil olduğu her defasında bu lafızlar ile vahiy aracılığıyla Peygamber (s.a.a) tarafından algılanmıştır. 

Özet ve ipham merhalesi olan hükümler merhalesinde[7] ise kelime, harf ve ayet bulunmamaktadır. Bu merhale bir tükenmez kalemin mürekkeple dolması gibidir. Ama detay merhalesine gelindiğinde ise bu doldurulmuş mürekkep kelime ve lafızlara bürünür. Kadir Gecesi hüküm, yalınlık ve birlik halinde olan şeyler birbirlerinden ayrılır, tenezzül eder ve had, şekil ve özellikler suretine bürünür.[8] Belirtilenlerden Kur an ın nüzul mertebelerinin hükümler mertebesi, anlık detay mertebesi ve tedricî detay merhalesinden ibaret olduğu anlaşılmaktadır. Elbette bazı müfessirlerin başka bir açıklaması vardır ve buna da bakmak faydalı olacaktır. 

Onlar şöyle demektedir: Birinci mertebede Kur an ın bu lafızlarının aynısı bismillahın b harfinden ennas ın s harfine kadar Hak Teâlâ nın icat etmesiyle yaratılmış ve kelamullah adını almıştır. Sonra kalem tarafından lavh-i mahfuza yazılmıştır. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Hayır, hayır! Kur ân onların iddia ettikleri gibi beşer sözü değildir. O, Levh-i Mahfuzda olan pek şerefli bir Kur an dır. [9] Üçüncü mertebe nurlar âleminde Peygamberin (s.a.a) mukaddes nuruyla ilintilidir. Nitekim şöyle buyurmaktadır: 

O, elbette değerli bir Kur an dır. Korunmuş bir kitaptadır. Ona, ancak tertemiz olanlar dokunabilir. [10] Sonra melekler Kadir Gecesinde Beytü l-me mur veya birinci göğe onu indirdi. Ardından da Cebrail Hz. Peygamberin (s.a.a) yirmi üç yıllık elçilik döneminde sure sure ve ayet ayet onun temiz kalbine nazil etti. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: Gerçekten o (Kur'an), âlemlerin Rabbinin (bir) indirmesidir. Onu Ruhu'l-emin indirdi. Uyarıcılardan olman için, senin kalbinin üzerine (indirmiştir). [11] 

Refrence: [1] Şuara, 193. [2] Ankebut, 49. [3] Hud, 1. Bkz: Daver Penah Ebu l-fazl, Envaru l-irfan Fi Tefsiri l-kur an, c. 1, s. 13, Naşır İntişarat-ı Sadr, Tahran, 1375 ş, birinci baskı, az bir değişiklik ile. [4] Ankebut, 64. [5] Banuy-ı İsfahanî, Seyyide Nusret Emin, Mahzenü l-irfan Der Tefsir-i Kur an, c. 1, s , naşır: Nehzet-i Zenan-i Müselman, Tahran, 1361, birinci baskı, az bir değişiklik ile. (Duhan, 4). (Hikmetli iş, lafızları birbirinden ayrı olmayan iş ف يه ا ي ف ر ق كل ا م ر ح ك يم[ 6 ] anlamındadır). [7] Hud, 1. [8] Bu hususta bkz: Mutahhari, Mürteza, Aşinay-i Ba Kur an, c. 5, s ; el-mizan (tercüme-i Farsi), c. 20, s ; a.g.e. c. 18, s. 196 ve sonrası. [9] Büruc, [10] Vakıa, [11] Şuera, Bkz: Tayyib Seyid Abdulhüseyin, Etibu l-beyan Fi Tefsiri l-kur an, c. 13, s. 177; a.g.e. c. 1, s , Naşır: İntişarat-ı İslam, Tahran, 1378 ş, çap-ı dovvom Kaynak:www. islamquest.net Sunulan cevaplar zorunlu olarak Ehl-i Beyt (a.s) Kurultayı nın görüşünü yansıtmamaktadır

HİKMETİN40 KAPISI 40 HADİS 40 YORUM


HİKMETİN 40 KAPISI 40 HADİS 40 YORUM

GİZLİ GÜLŞEN



GİZLİ GÜLŞEN

İNŞİRAH KİTABI YILMAZ DÜNDAR



İNŞİRAH KİTABI YILMAZ DÜNDAR

KIYÂFET-NÂME- İ CEDÎDE HAKKINDA



KIYÂFET-NÂME- İ  CEDÎDE HAKKINDA

Silinmesin *T6952550267*DOSYA GÖNDERME FORMU(HUKUK)YARGITAY 20. HUKUK DAİRESİ BAŞKANLIĞINA ANKARADOSYAYA İLİŞKİN BİLGİLERMAHKEMESİKARAR TAR...