06 Eylül 2014
HZ. EYYÛB (A.S.) HAYAT IONÜÇÜNCÜ BÖLÜM...
HZ. EYYÛB (A.S.) HAYAT I ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
1 HZ. EYYÛB (A.S.) 1 A. Soyu, Zamanı Ve Ülkesi 1 B. Kur'ân-ı Kerim'de Hz. Eyyûb (A.S.) Hakkında Verilen Bilgiler. 1 C. Üstün Sabır Sahibi Güzel Bir Kul 3 D. Şeytanın Vesvesesi 3 E. Şifa Bulması 4 F. Kendisine Yeniden Çocuk Ve Mal Verilmesi 4 G. Yüz Değnek Meselesi 5 H. Kitab-ı Mukaddes'te Hz. Eyyûb (A.S.) 5 I. Evladı 7
ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM HZ. EYYÛB (A.S.) A. Soyu, Zamanı Ve Ülkesi Kur'ân-ı Kerim'de Hz. Eyyûb (a.s.)'dan dört yerde bahsedilmiş ve hakkında çok az bilgi verilmiştir, onun hakkındaki bu bilgiler, peygamber olarak görevlendirilmesi, üstün ahlâkı, ağır bir hastalığa yakalanması ve Cenab-ı Hakk'ın lütfuyla bu hastalıktan kurtulmasıyla sınırlıdır. Konunun akışı içinde aktaracağımız bu âyetlerde, onun soyu, ne zaman ve hangi ülkede yaşadığı veya görevi sırasında nelerle karşılaştığı hususlarında bilgi bulunmamaktadır. Buna karşılık, kısas-ı enbiyâ, tarih ve tefsir kaynaklarında, Hz. Eyyûb (a.s.)'m soyu ve yaşadığı zaman hakkında farklı rivayetler aktarılmıştır. İbn İshak'ın aktardığı bir rivayete göre, Hz. Eyyûb (a.s.), Hz. Yakub (a.s.)'m Rumların atası olan oğlu Ays evlâdın d andır ve soy kütüğü şöyledir: Eyyûb b. Âmûs b. Râzic (veya Ruil) b. Ays. Annesi ise Hz. Lût (a.s.) so-yundandır. Hanımı da, Efrâhim b. Yusufun kızıdır. Diğer bir rivayete göre, Hz. Eyyûb (a.s.)'m babası, Hz. İbrahim (a.s.)'m Nemrut tarafından ateşe atılması esnasında iman edip onunla birlikte hicret edenlerden biri, annesi Hz. Lût (a.s.)'m; hanımı ise Hz. Yakub (a.s.)'m kızıdır. Taberî ve İbnül-Esir, birinci rivayeti tercih etmekle birlikte, Hz. Eyyûb (a.s.)'m hal tercümesini, Hz. Yusuf (a.s.)'dan önce vermişlerdir. Hz. Eyyûb (a.s.)'m, Hz. Yakub (a.s.) zamanı nebilerinden olduğunu bildiren ikinci rivayeti buna gerekçe göstermişlerdir.[1] Onun Hz. Dâvud (a.s.) ve Hz. Süleyman (a.s.) zamanında yaşayan Arap asıllı bir nebî olduğunu ileri sürenler de çıkmıştır. Mevdûdî, Ahd-i Atik'teki Eyyûb kitabından daha güvenilir olarak nitelediği İşâyâ ve Hezeikel kitaplarına istinaden Hz. Eyyûb (a.s.)'ın M.Ö. 9. yüzyıl veya daha önce yaşadığı görüşünü benimsemiştir.[2] B. Kur'ân-ı Kerim'de Hz. Eyyûb (A.S.) Hakkında Verilen Bilgiler Az önce geçtiği gibi, Kur'ân dört yerde Hz. Eyyûb (a.s.)'dan bahsetmiştir. Bunlardan birincisi olan Nisa sûresinin 163. âyetinde Allah Teâlâ, Rasülullah (s.a.v.)'e hitaben ona gönderdiği gibi, diğer bütün peygamberlere de vahiy gönderdiğini bildirerek Onlardan bâzılarının isimlerini vermektedir. Hz. Eyyûb (a.s.) da bunların arasındadır: "(Ey peygamber) Biz, Nuh'a ve ondan sonraki bütün peygamberlere vahyettiğimiz gibi sana da vahyettik. Tıpkı İbrahim'e, İsmail'e, İshak'a, Yakub'a, torunlarına, İsa'ya, Eyyüb'a, Yunus'a, Harun'a ve Süleyman'a vahyettiğimiz ve Davud'a Zebur'u verdiğimiz gibi." En'am sûresinin 84. âyetinde ise, yine bâzı peygamberlerin İsimleri sayılmakta, onların hidâyete ulaştırıldıkları ve yaptıkları iyi işler karşılığında ödüllendirildikieri bildirilmektedir. "Bundan başka ona (İbrahim'e) İshak ve Yakub'u ihsan ettik ve her birini hidâyete erdirdik. Nuh'u da daha önce hidâyete erdirmiştik. Onun soyundan Davud'u, Süleyman'ı, Eyyûb'u, Yusuf u, Musa'yı, Harun'u da. İşte iyi işler yapanları böyle mükafatlandırırız. " Kur'ân-ı Kerim'de Hz. Eyyûb (a.s.)'m İsminin üçüncü defa zikredildiği Enbiya sûresinde Cenab-ı Hak, bâzı peygamberlerine verdiği imkânlar ve onlara yaptığı yardımlardan bahsederken, Hz. Eyyûb (a.s.)'in yakalanmış olduğu hastalıktan kurtulmak için yaptığı duaya da işaret etmiş ve onun bu duasını kabul ettiğini, ona şifa ile birlikte yeniden evlât ve bol miktarda mal verdiğini açıklamıştır. Ayrıca onun bu durumunu, musibetlere mâruz kalan mü'minlerin, bu belâların giderilmesini Allah'tan istemeleri ve ihlâsla O'na sığınmaları hususunda örnek göstermiştir: "Eyyûb'u da hatırla! O, bir zaman rabbine, 'Doğrusu ben bir hastalığa yakalandım. Sen, merhametlilerin en merhametlisisin, bana merhamet et!' diye duâ etmişti. Bunun üzerine duasını kabul ettik ve onu yakalandığı dertten kurtardık. Ayrıca katımızdan bir rahmet ve bize kulluk edenlere bir ders olmak üzere, ona aile fertlerini ve onlarla birlikte bir o kadarım daha verdik.'[3] Kur'ân-ı Kerim'de Hz. Eyyûb (a.s.)'dan son kez bahsedilen Sâd süresindeki âyetlerde de onun hastalığı ve Allah'ın lütfuyla şifa bulması hakkında bilgi verilmiştir. Burada, önceki bilgilere ilâve olarak, onun yakalandığı dertten nasıl kurtulduğuna, malına mülküne yeniden kavuştuğuna, engin sabrına ve hammıyla ilgili bir duruma işaret edilmiş; ayrıca onun Allah'a yönelen çok güzel bir kul olduğu belirtilmiştir: "Ey Muhammedi Kulumuz Eyyûb'u hatırla! Hani bir zaman O, Rabbine, 'Gerçekten şeytan bana meşakkat ve ıztırap dokundurdu!' diye nida etmişti, ona, 'Ayağım yere vur! İşte sana, yıkanılacak ve içilecek soğuk bir su!' dedik. Nezdimizden bir rahmet ve akıl sahiplerine bir öğüt olmak üzere biz, ona aile fertlerini ve önceki mal-mülkünü bahşettik, bir o kadar da artırdık. Biz, Eyyûb'a, 'Eline bir demet sap alıp onunla hanımına vur, yeminini bozma!' demiştik. Gerçekten biz, onu sabırlı bulmuştuk. O, ne güzel kuldu! Daima Allah'a yönelirdi."[4] Kur'ân-ı Kerim'in Hz. Eyyûb (a.s.) hakkında verdiği bilgiler, bunlardan ibarettir. Görüldüğü gibi, orada onun peygamber olduğunun bildirilmesi ve güzel ahlakı yanında sâdece hastalığı ve Cenab-ı Hakk'ın lütfuyla bu hastalıktan kurtuluşundan söz e-dilmiştir. Bu hastalığından bahsedilirken de, duyduğu rahatsızlık, bu rahatsızlığı yüzünden yaşadığı acıyı şeytana nispet etmesi, Yüce Allah'ın emrine uyarak hastalıktan şifa bulma şekli, yeniden mal mülk ve evlâda kavuşması, hastalığı sırasındaki bir yemini ve bu yeminini yerine getirmesiyle ilgili tavsiyeye yer verilmiştir. Dolayısıyla Kur'ân-ı Kerim'de, onun hastalığının sebebi, ne tür bir hastalık olduğu ve safhaları hakkında bilgi yoktur. Tevrat ve diğer kaynaklarda anlatılanları bir tarafa bırakıp, sâdece âyetlerdeki bilgileri esas aldığımız takdirde, onun bu hastalığının, diğer peygamberlerin tâbi tutulduğu imtihanlar cinsinden, derecesinin yükseltilmesine vesile kılman bir imtihan olduğu anlaşılmaktadır. Hz. Eyyûb (a.s.), büyük bir sabır göstererek bu imtihanı başarıyla tamamlamıştır. Şimdi onun hastalığıyla ilgili olarak sâdece Kur'ân'da işaret edilen hususları ve bu konularda yapılan açıklamaları vermek istiyoruz: [5] C. Üstün Sabır Sahibi Güzel Bir Kul Allah Teâlâ, mealini aktardığımız son âyette, hastalığı sırasında gösterdiği fevkalâde sabrı ve tevekkülü dolayısıyla Hz. Eyyûb (a.s.) hakkında şöyle buyurmuştur: "Gerçekten biz, onu sabırlı bulmuştuk. O, ne güzel kuldu! Daima Allah'a yönelirdi." Kavmine peygamber olarak görevlendirilen Hz. Eyyûb (a.s.), tefsirlerde ve diğer kaynaklarda anlatıldığına göre büyük bir zengindi. Geniş topraklar, bağlar, bahçeler ve kalabalık sürüler sahibiydi. Son derece sağlıklı bir bünyeye sahip olup çok sayıda çocuğu vardı. Ömrünün bolluk ve sağlık içinde geçirdiği yıllarında, varlıklı ve sağlıklı bir kulun yapabileceği en güzel kulluk şeklini göstermişti. Son derece muttaki, Allah'ın verdiği nimetlere şükreden ve muhtaçlara yardımcı olan bir kul olmuştu. Dünya malı hiçbir şekilde onu tuzağına düşürememişti. Bunlarla alâkalı olmalı ki, Yüce Allah, onu kendisine bol bol verdiği bu nimetlerle, çocuklarının çokluğu ve bedeninin sıhhatiyle imtihan etmek istedi. Onu malını mülkünü ve ardından yakınlarını elinden almakla imtihan etti. Bütün mal varlığını ve çocuklarını kaybeden Hz. Eyyûb (a.s.), aynı zamanda ağır bir hastalığa yakalandı. Bu durumda ise o, hasta ve muhtaç sâlih kullar için örnek bir hayat yaşadı. Başına gelen bu sıkıntılara karşı sabır zırhına bürünerek Allah'a hamdine ve yoğun ibâdetine devam etti. Asla kırgınlık göstermedi, büyük bir tevekkülle Allah'tan gelen her şeye razı olduğunu gösterebilmek için elinden geleni yaptı. Bolluk zamanında olduğu gibi, darlık hallerinde nasıl olunması gerektiği hususunda sâlih kullar için güzel bir örnek oldu. Hatta neticede, Allah Teâlâ tarafından "sabırlı, güzel bir kul olarak tanıtılma" yanında, sabırlı kişiler hakkında en önemli örnek hâline geldi. Rivayete göre sâliha bir hatun olan hanımı da, bollukta ve darlıkta ondan farksızdı. Nimetlere şükretmesini bilen bu bahtiyar kadın, sıkıntı ve ağır hastalık günlerinde, kocasını terk etmedi, onu yalnız bırakmamak için elinden geleni yaptı ve her türlü hizmetini yürütmeye çalıştı. [6] D. Şeytanın Vesvesesi Müfessirler, son âyette, Hz. Eyyûb (a.s.)'ın hastalığı sırasında duyduğu meşakkat ve acıyı, şeytana nispet etmesinin yanlış anlaşılabileceğini düşünerek, bu işin hakikatini şöyle açıklamışlardır; Hz. Eyyûb (a.s.), "Gerçekten şeytan bana meşakkat ve ıztırap dokundurdu!" derken, şeytanın insanlar üzerinde hastalık ve sıkıntı meydana getirdiğini veya onun böyle bir güce sahip olduğunu kastetmemiştir. Zâten şeytanın böyle bir gücü de yoktur. Çünkü böyle bir güce sahip olması durumunda insanların onun kötülüklerinden kurtulmaları mümkün olamazdı. Şeytanın insanlar üzerindeki yetkisi, vesvese vermek suretiyle onları etkilemesinden ibarettir. Hz. Eyyûb (a.s.)'m kastettiği de işte bu vesvesedir. Şeytanın Hz. Eyyûb (a.s.)'a verdiği vesvesenin keyfiyeti hakkında ise farklı açıklamalar yapılmıştır. Bu hususta söylenenler özetle şöyledir: Hz. Eyyûb (a.s.)'ın hastalığı şiddetlenince, ona gelen şeytan, önceden sahip olduğu nimetleri ve o andaki hastalığını hatırlatarak, onu rahatsız etmeye çalışırdı. Veya vesvese suretiyle gelir, sıhhat bulamayacağından bahsederek onun zihnini karıştırırdı. Yahut eşine, "kocan bana itaat ederse, hastalığını gideririm" der, bunun üzerine eşi, şeytanın sözlerini aktararak Eyyûb' u rahatsız ederdi. Bu yollardan hangisiyle olursa olsun, onun vesvesesi kendisini rahatsız ettiğinden, Hz. Eyyûb (a.s.), onun şerrinden kurtulmak için Allah'a duâ etmiştir. Bu hususta Mevdûdî, şöyle demektedir: "Hz. Eyyûb (a.s.), 'Gerçekten şeytan bana meşakkat ve ıztırap dokundurdu!' ifadesiyle, şeytanın bir musibet ve hastalık verme gibi bir güce sahip olduğunu söylemek istememiştir. Zîrâ Hz. Eyyûb (a.s.), şiddetli bir hastalığa yakalanması, tüm servetini ve evlâdını kaybetmesi ve tüm yakınlarının kendisinden yüz çevirmesinden ziyâde, şeytanın vesvese yoluyla kendisine eziyet etmesinden yakınıyordu. O, 'Şeytan bana vesvese vererek me' yus olmamı istiyor, beni nankör olmaya sevk ediyor ve sabn terk etmem için elinden geleni yapıyor.' demek istiyordu."[7] E. Şifa Bulması Kur'ân-ı Kerim'de açıklanan diğer bir husus, Hz. Eyyûb (a.s.)'ın şifa bulmak için yaptığı duânm Allah Teâlâ tarafından kabul edilmesi ve hastalıktan kurtulması için ne yapması gerektiğinin bildirilmesidir. Cenab-ı Hak, ona "Ayağını yere vur! îşte sana, yıkanılacak ve içilecek soğuk bir su!" buyurarak hastalığından nasıl kurtulacağını açıklamış, bunun üzerine ayağını yere vurduğunda, oradan soğuk bir su fışkırmış ve Hz. Eyyûb (a.s.), o sudan içip ardından banyo yapınca şifa bulmuştur. Hz. Eyyûb (a.s.)'m hastalığı, Enes b. Mâlik'ten nakledilen bir hadise göre 18 yıl devam etmiştir.[8] Bu hastalığın 7 veya 3 yıl sürdüğünü bildiren rivayetler de vardır. Bir hadiste de Hz. Eyyûb (a.s.)'ın bu hastalığa bir Çarşamba günü yakalandığı ve bir Salı günü kurtulduğu belirtilmiştir.[9] F. Kendisine Yeniden Çocuk Ve Mal Verilmesi Kur'ân-ı Kerim, Allah Teâlâ'nm, duasını kabul ederek sağlığına tekrar kavuşturduğu Hz. Eyyûb (a.s.)'a, önceden olduğu gibi, çok sayıda çocuk ve büyük bir servet bahşettiğini, hatta önceki servetini ikiye katladığını da haber vermiştir: "Nezdimizden bir rahmet ve atol sahiplerine bir öğüt olmak üzere biz, ona aile fertlerim ve önceki mal-mülkünü bahşettik, bir o kadar da artırdık" "Bunun üzerine duasını kabul ettik ve onu yakalandığı dertten kurtardık. Aynca katımızdan bir rahmet ve bize kulluk, edenlere bir ders olmak üzere, ona aile fertlerine ve onlarla birlikte bir o kadarına daha yerdik." Rasülullah (s.a.v.) ona bahşedilen nimetlerle ilgili olarak şöyle buyurmuştur; "Eyyûb peygamber bir gün çıplak olarak yıkanırken, üzerine altın çekirgeler düşmeye başladı. Eyyûb, onları toplayıp elbisesinin içine doldurmaya başlayınca, Cenab-ı Mevlâ, 'Ya Eyyûb! Ben seni bu gördüklerine dönüp bakmayacak kadar zengin kılmadım mı?' diye seslendi. Eyyûb ise, 'Evet, izzetine yemin ederim ki, beni çok zengin kıldın; fakat ben senin lütfettiğin bereketten müstağni olamam.' dedi.![10] Rivayete göre Hz. Eyyûb (a.s.) hastalanmadan önce yetmiş, sıhhatine kavuştuktan sonra da yetmiş yıl yaşamıştır. Ancak onun bütün ömrünün 93 yıl olduğu da söylenir. [11] G. Yüz Değnek Meselesi Âyetteki "Biz, Eyyûb'a, eline bir demet sap alıp onunla hanımına vur, yeminini bozma!' demiştik." ibaresiyle işaret edilen hususa gelince, Fahreddin Râzî ve Beyzâvî'nin naklettiklerine göre, hastalığı günlerinde, eşi bir ihtiyaç için gittiğinde geç gelmiş, bu duruma öfkelenen Hz. Eyyûb (a.s.), "Hastalığımdan kurtulursam sana yüz değnek vurayım!" diye yemin etmişti. Cenab-i Hak, onun yeminini yerine getirmesi için bir kolaylık gösterdi. Çöplerden bir demet yaparak bir defa vurmasıyla yemininin yerine geleceğini bildirdi.[12] Başka bir rivayete göre ise, hastalığı arttığında hanımı, "Sen duası makbul bir adamsın, dua et de Allah şifanı versin!" deyince, "Biz yetmiş yıl nimetler içinde yüzdük, yetmiş yü da belâ ve sıkıntıya sabredelim! Allah bana şifa verirse sana yüz sopa vuracağım." diye yemin etmiştir. Elmalılı, bu konu hakkında şöy-le demiştir: "Deniliyor ki, Hz. Eyyûb (a.s.}, bir hâdise dolayısıyla eşine yüz değnek vurmaya yemin etmişti. Böylece bir demet yaparak vurmakla yeminin yerine geleceği kendisine ruhsat olarak gösterilmiş, seri ceza ve yeminlerde bu "Eyyûb ruhsatı" adıyla bakî kalmıştır. Âyette ne demeti olduğu açıkça belirtilmediği için, daha geniş mânâlara ihtimali vardır. Bizim kanaatimizce bu emir, yalnız o ruhsatı göstermekle kalmıyor, eli altında bir cemâat kurulması gerektiğini de anlatmış bulunuyor."[13] Derveze, Hz. Eyyûb (a.s.)'a verilen bu ruhsatı, Allah'ın kullan için, tehlike, zarar ve günâha düşürecek problemlerden kurtulmaları hususunda meşru vesilelere tevessül edilmesine izin verdiğine delil olarak değerlendirmekte ve bunun Kur'ân'm tekrarlarla prensip haline getirdiği bir kaide olduğunu söyleyerek çeşitli örnekler vermektedir.[14] Hz. Eyyûb (a.s.)'a tanınan ve Allah'ın onun vefakar eşine büyük bir lütfü kabul edilen bu uygulama, fukâha arasında çeşitli görüşlere mesned olmuştur.[15] H. Kitab-ı Mukaddes'te Hz. Eyyûb (A.S.) Kur'ân-ı Kerim'de Hz. Eyyûb (a.s.) hakkında verilen bilgiler yukarıda aktardıklarımızdan ibarettir. Bu bilgilerin dışında onun milleti, mensup olduğu aile, yaşadığı dönem, hayatı ve bilhassa meşhur hastalığı ile ilgili olarak diğer kitaplarda pek çok şey söylenmiştir. Bu bilgilerin ekserisinin kaynağı Tevrat veya Ehl-i Kitab'm elinde bulunan diğer bâzı kitaplardır. Onun yakalandığı şiddetli hastalık ve hastalığı esnasındaki durumu hakkında söylenenlerin ekseriyetinin uydurma olduğu açıktır. Onun hakkındaki bu bilgileri özet olarak vermek ve bilhassa uydurma olduğu bilinen rivayetlere işaret etmek istiyoruz. Ahd-i Atik, Hz. Eyyûb (a.s.)'m başından geçenleri tafsilatıyla anlatmaktadır. Burada onun Edom diyarının bir bölgesi olan ve Ölüdeniz'in güneydoğusunda yer aldığı söylenen veya Celîle gölünün kuzeydoğusundaki Haranla aynı yer olduğu ileri sürülen Uts bölgesinde yaşadığı bildirilmektedir. Kendi adını taşıyan kitapta anlatıldığına göre, o, yedi oğul ve üç kız babasıdır; binlerce koyunu ve devesi, pek çok kölesi vardır. Şark'taki insanların en büyüğüdür. Bütün bunlarla birlikte son derece kâmil bir insandır, Allah'tan hakkıyla korkar ve bütün kötülüklerden kaçınır. Bir defasında Rab, onun bu durumunu şeytana hatırlatınca, onu kıskanan şeytan, onun Allah'tan korkusunun, malının elinden alınma endişesinden kaynaklandığını söyler. Bunun üzerine Allah, Hz. Eyyûb'u denemek için şeytana onun malını mülkünü tahrip imkânı verir. Şeytan, onun çocuklarını Öldürür ve bütün mallarını tahrip eder. Ancak Eyyûb, şeytanı yanıltmıştır. Bütün bu sıkıntıları büyük bir tevekkül ile karşılar, Allah'ın hükmüne teslim olarak, hamd ve şükrünü devam ettirir.[16] Hz. Eyyûb (a.s.)'m peşini bırakmayan şeytan, bu defa Allah'tan onun ağır bir hastalıkla denenmesi için izin alır. Neticede onun bütün vücudu çıbanlarla kaplanır. Çıbanları kazımak için bir çömlek parçası alır ve küller içinde oturur. Onun bu durumuna üzülen karısı, "Allah'a lanet et de öl!" der. Eyyüb, bütün bunlara rağmen, hastalığının ilk günlerinde büyük bir sabır Örneği sergiler ve önceden olduğu gibi şükrüne devam eder. Ancak hastalık uzayınca yakınmaya başlar ve bu yakınmalar giderek isyana ve doğduğu güne lanet yağdırmaya dönüşür. Bunun büyük bir haksızlık olduğunu söyler.[17] Allah'ın bu isyanı sebebiyle kendisini kınamasına kadar isyan ve şikayetlerini devam ettirir. İşte o zaman pişman olup isyanına tevbe eder. Onu bağışlayan Allah, hastalıktan kurtarır, önceki çocukları sayısınca çocuk ve önceki servetinin iki katı da mal verir. Hz. Eyyûb (a.s.) bu musibetten sonra 140 yıl daha yaşar.[18] Görüldüğü gibi, Kur'ân'da tanıtılan Eyyûb ile Kitab-ı Mu-kaddes'te tanıtılan Eyyûb arasında önemli bir fark vardır. Kur'ân geçtiği gibi, onu, Allah'a kulluk hususunda mükemmel bir örnek, sabır ve metanet âbidesi bir şahsiyet olarak takdim eder. Ancak Kitab-ı Mukaddes'in Eyyûb kitabında tanıtılan Eyyûb, sabırdan ziyâde sabırsızlığı ve sonuçta isyanıyla dikkat çeker. Gerçi bu kitabın ilk bölümündeki Eyyûb, Kur'ân'm tanıttığı Ey-yûb'a benzer. O, Allah'tan korkan mükemmel bir insandır. Ancak daha sonraki bölümlerde, açık bir isyankârdır. Kitabın bu iki bölümündeki çelişki, bu kitabın tahrif edildiğinin, dolayısıyla oradaki bilgilerin önemli bir kısmının Allah sözü olmayıp insanlar tarafından uydurulup ona isnâd edildiğinin açık bir delilidir. Diğer taraftan, Hz. Eyyûb (a.s.)'m hastalığı, Tevrat'taki rivayetlerde insanların kendisinden nefretini gerektiren bir hastalık şeklinde anlatılmıştır, Kısas-ı enbiyâ, tarih ve tefsir kitaplarında geçen bu yöndeki malûmat da, tamamen İsrâilî kaynaklardan alınmış bulunmaktadır.[19] Onun hastalığı hakkında Kur'ân-ı Kerim ve güvenilir hadis kaynaklarında bulunmayan bu tür rivayetlerin önemli kısmının sonradan uydurulduğu açıktır. Çünkü peygamberler, kendilerinden nefrete ve uzaklaşmaya yol açacak, insanları tiksindiren her türlü hastalık ve noksanlıklardan korunmuşlardır.[20] Bu korunmuşluk, yürüttükleri önemli görevin zarurî bir şartıdır. Daveti yürütecek kişilerin halk ile birlikte olmasını ve onları doğru yola çağırmasını engelleyen, insanları onlardan uzaklaştıran bu durumlar, peygamberlik hikmetine aykırı görülmüştür. Bu konuyu giriş bölümünde ele aldığımız için burada hatırlatmakla yetiniyoruz.[21] I. Evladı Bâzı tarihçiler, çok sayıda çocuk sahibi olduğu bildirilen Hz. Eyyüb (a.s.)'m haklarında bilgi olan iki oğlundan bahsederler. Bunlardan biri, Havmel, diğeri ise, kendisinden sonra peygamber olarak görevlendirildiği belirtilen ve "Zülkifl" olarak isimlendirilen Bişr'dir. Hayatını Anadolu veya Şam'da geçiren Bişr (a.s.), 75 veya 95 yaşında ölmüştür.[22] [1] Bu rivayetler İçin bkz. Taberî, Tarih, I, 165-167; İbnül-Esir, I, 128-135; İbn Kesir, Kasasu'l-enbiyû, I, 311. [2] Tefhim, III, 325. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 358. [3] Enbiya süresi, 21/83-84. [4] Sâd sûresi, 38/41-44. [5] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 359-361. [6] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 361-362. [7] Tefhim, V,79. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 362-363. [8] İbn Kesir, el-Bidâye, I, 223. [9] Ibn Mâce, Tıb, 22. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 365. [10] Buhâri, Gusül, 20, Enbiyâ, 20, Tevhid, 35; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II, 243, 314, 490. [11] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 363-364. [12] M. Vehbi, HüldsatÜ'l-beyân, XII, 4806. [13] Hak Dini, VI, 473. [14] Tefsir, I, 397. [15] Bu hususta bkz. Mevdûdi, Tefhim, V, 80-81. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 364-365. [16] Eyyûb, 1/6-22. [17] Eyyûb, 3/1-26. [18] Eyyûb, 42/1-17. [19] Harman, "Eyyûb", Dİ A, XII, 17. Hz. Eyyûb (a.s.)'ın hastalığı hakkında, İsrâilî kaynaklardan aktarılmış olan bu rivayetlerden birinde anlatıldığına göre, şeytan Hz. Eyyûb (a.s.)'m zikrini ve bu sırada melâike-i kiramın ona iştirakini kıskanır. Allah'tan, Eyyûb'u dininden döndürmek için kendisini ona musallat kılmasını ister. Ancak Allah, sadece malına musallat olmasına izin verir. Bunun üzerine İblis, ifritlerden şürekâsını toplayarak, Hz. Eyyûb (a.s.)'ın Dimaşk mülhakatından Beseniyye arazisindeki mal ve mülkünü tahrip kararı alır. Arazileri tahrip edilen ve kalabalık sürülerini kaybeden Eyyûb, buna aldırmadan Allah'a hamdine, O'na ihlâs ile ibâdetine ve şükrüne devam eder ve başına gelen bu musibete sabırla karşı koyar. Bunu gören şeytan, onun evlâdına musallat olmak ister. Cenab-i Hak, bu defa evlâdına musallat olmasına izin verir; neticede Eyyûb evlâtlarının tamamını kaybeder. Bu ikinci bü- yük felâkete rağmen Eyyûb'un sabır ve tevekkülden ayrılmadığını, ibâdet, zikir ve şükrüne devam ettiğini gören İblis, üçüncü olarak, Eyyûb'un cesedine musallat olma iznini alır. Secde halinde bulunduğu sırada ona üfler ve hasta olmasına vesile olur. Ağır bir şekilde hastalanan Eyyûb'un vücudunu kurtlar kaplar. Kokusu alır götürür, tahammül edilemez bir hal alır. Sonunda halk, onu şehrin dışındaki bir mezbeleliğe atar. Hanımı dışında kimse ona yaklaşmaz. Hz. Eyyûb (a.s.] 7 yıl orada kalır. Başka bir rivayete göre, Hz. Eyyûb (a.s.j bir koyun keser; ancak komşusuna ikramda bulunmaz. Komşusunun hâlini düşünmemekle işlediği bu hata yüzün den ağır bir derde mübtelâ kılınır. Diğer bir rivayete göre, büyük bir sermaye sahibi olan Hz. Eyyûb (a.s.), kâfir bir ülkenin yakınında olduğu halde, o ülke üzerine cihada çıkmamış, bu yüzden derde duçar olmuştur. Bir diğer rivayette ise başka bir sebep zikredilir: Şam bölgesinde başgösteren kıtlık üzerine, Hz. Eyyûb (a.s.), zulmüyle meşhur olan Firavun'un dâvetine İcabet ederek onun ülkesine gider ve oraya yerleşir. Firavun ona büyük ikramlarda bulunur ve ikta araziler verir. Bu günlerde aynı ülkeye gelen Şuayb peygamber, büyük bir cesaret örneği göstererek Firavun'un yaptığı bütün haksızlıkları yüzüne karşı söyler. Huzurda bulunan Eyyüb ise hiç sesini çıkarmaz. Neticede, Firavun'un kendisine yaptığı iyilikler dolayısıyla onun halka yaptığı zulmü görmezden gelmesi ve ona karşı susması yüzünden Allah tarafından şiddetli bir hastalıkla cezalandırılır (Bu rivayetler için bkz. Salebi,154-163; Taberî, Tarih, I, 165-167; İbnü'1-Esir, I, 128-130; İbn Asâkir, Tarihu Dımaşk, X, 58-61). [20] Neccâr, 416. [21] Bu konuda bkz. s. 59-60. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 365-368. [22] Salebi, 164. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 368.
HAZRETİ YUSUF'UN HAYATI ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
HAZRETİ YUSUF'UN HAYATI ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Yusuf dedi ki: 'Ey babacığım! îşte bu, daha önce gördüğüm rüyanın tâbiridir. Rabbim onu gerçekleştirdi ve bana iyilik etti. Şöyle ki, beni zindandan çıkardı; şeytan, benimle kardeşlerim arasına fitne soktuktan sonra, sizi çölden getirerek benimle buluşturdu. Gerçekten rabbim, dilediğine lütfe-dicidir. O, bilendir, hikmet sahibidir. Ey Rabbim! Sen bana bir parça mülk verdin ve bana düşlerin yorumunu öğrettin. Ey göklerin ve yerin yaratıcısı! Dünyada da, âhirette de benim yârim sensin! Beni Müslüman olarak öldür ve beni iyilere kat!"[51] Müfessirler, Hz. Yakub (a.s.)'m Mısır'da 24 yıl daha yaşadığını ve orada 147 yaşında iken vefat ettiğini, vasiyeti gereğince oğlu Hz. Yusuf (a.s.) tarafından babası Hz. İshak (a.s.) ve dedesi Hz. İbrahim (a.s.)'ın yanına defnedilmek üzere Filistin'e Halilurrahman (Hebron) kentine götürülüp oraya defnedildiğini bildirirler.[52] Verilen bilgilere göre, tekrar Mısır'a dönen Hz. Yusuf (a.s.), babasının ölümünden sonra 23 yıl daha yaşamıştır. 107 yaşlan civarında Mısır'da vefat etmiş ve oraya defnedilmiştir. Bazı rivayetlere göre Hz. Musa (a.s.) Mısır'dan çıkışı sırasında onun sanduka içindeki cesedini Kudüs'e defnetmek niyetiyle yanında götürmüştür.[53] Yusuf sûresinde, bir bütün olarak anlatılan kıssa, baba-oğul buluşmasıyla sona ermektedir. Kur'ân-ı Kerim'de, Hz. Yusuf (a.s.)'m hayatının bu buluşmadan sonraki safhası hakkında herhangi bir bilgi yoktur. Hz. Yakub (a.s.)'ın ailesinden onunla birlikte Mısır'a göç ederek oraya yerleşen İsrailoğullan'nm toplam sayısı, Yakub ailesine mensup olmayan kadınlar hariç 70 olarak bildirilir. Tevrat'ta yaklaşık 5 asır sonra, Mısır'ı terkeden İsrailoğulları'nm Sînâ çölünde yapılan nüfus sayımında 2 milyon çıktıkları zikredilmiştir. Belirtilen sürede bu kadar çoğalmalarının mümkün olmadığına dikkat çeken tarihçiler, Mısır'ın yerlilerinden onların dinini kabul eden unsurların da, ırkdaşları Kıbtîler tarafından İsrailoğulları'ndan sayılıp dışlandıkları, İsrailoğulları'nın göçü esnasında bu unsurların da onlara katıldığı görüşündedirler.[54] Tevrat'taki bâzı kayıtlar da bu görüşü destekler. Nitekim, çocuklar ve kadınlar dışında 600 bin civarında olan İsrailoğulları'nm Ramses'ten ayrılmaları.sırasında, kendilerine karışmış bir topluluğun da onlarla birlikte gittiği,[55] bu unsurların zamanla İsrailoğulları içinde "yabancılar" olarak isimlendirildiği bildirilmektedir.[56] Ö. Hz. Yusuf (A.S.)'ın Evliliği Ve Çocukları Tevrat'ta Hz. Yusuf (a.s.)'ı zindandan çıkararak yönetimi ona teslim eden kralın, ayrıca onu On şehrinin kâhini Poti-fera'nm kızı Asenatla evlendirdiği ve Hz. Yusuf (a.s.)'m bu hanımından, kıtlık başlamadan önce iki oğul sahibi olduğu bildirilir.[57] Daha Önce geçtiği gibi, Züleyha'nm kocası Aziz'in adı Potifar idi. Muhtemeldir ki, Asenat'm babası Poti-fera ile Züleyha'nm kocası Potifar isim benzerliği yüzünden karıştırılmış ve Hz. Yusuf (a.s.)'m görevini devraldığı Potifar'm hanımı, yani başına bilinen sıkıntıları açan Züleyha ile evlendiği söylenmiştir.[58] P. Yusuf (A.S.) Kıssasından Bazı Mesajlar 1. İman Ve Tevekkül Çok sevdiği oğlu Yusufu kaybetmesine rağmen, Hz. Yakub (a.s.}, infial ve ümitsizliğe kapılmamış; aksine kendisine düşenin güzel bir sabır ve Allah'ın yardımına sığınmak olduğunu söylemiştir. En sıkıntılı günlerinde dahi, Allah'a tevekkül ve Allah'ın emrine karşı ruhî bir huzur ve tatmin içinde olmuştur. Ancak onun Allah'a tevekkülü, hiçbir zaman tedbirlere başvurmasına engel teşkil etmemiştir. Her işte, kendisine düşen tedbirleri almış, sonunda işi Allah'a havale ederek neticeyi O'ndan beklemiştir. Alınması gereken tedbirin, takdiri değiştirmeyeceği gerçeğini, oğullarının Mısır'a ayrı kapılardan girmesini emrederken, "Allah'ın takdirine karşı size herhangi bir fayda sağlayamam" sözleriyle ifade etmiştir. Hz. Yakub (a.s.), bu tavrıyla bizlere, Allah'a tevekkülle birlikte, sebeplere sarılmanın, ihtiyat ve tedbiri elden bırakmamanın lüzumuna dair büyük bir ders vermiştir.[59] 2. İffet Ve Sabır Hz. Yusuf (a.s.), Aziz'in karısının isteklerini reddederek nefsini kırmak, bu yüzden çarptırılabileceği her türlü cezayı göze almak ve sonunda kadınların fitnesinden kurtulmak için zindan hayatını tercih etmekle bütün insanlığa büyük bir iffet dersi vermiştir. Hz. Yusuf (a.s.)'m hayatı, peşpeşe gelen büyük sıkıntılara gösterilen üstün sabrın da çarpıcı bir misalidir. Hz. Yusuf (a.s.), ilk büyük sıkıntısını kardeşleri tarafından kuyuya atılmak, ikincisini köle olarak satılmak, üçüncüsünü kadınların hedefi olmak, dördüncüsünü de zindana atılmakla yaşamıştı. O, bütün bu zorluklar karşısında sabretti, hiç bir zaman Allah'ın yardımından ümidini kesmedi ve neticede, Allah'tan korkan ve sabredenler için vâdedİlen mükâfata ulaştı. Benzeri bir sabrı da yıllarca onun hasretiyle kavrulan ve hiçbir zaman ümidini yitirmeyen babası Hz. Yakub (a.s.) sergiledi.[60] 3. Güçlü İken Affetme Yusuf kissasındaki önemli mesajlardan biri de, kötülük yapanları af ve müsamaha ile karşılamak büyüklüğüdür. Hz. Yusuf (a.s.), kendisini kuyuya atan kardeşlerine her türlü cezayı verebilecek bir mevkide iken, yüce karakteri sayesinde, onları affetmiş, üstelik onlara elinden gelen her iyiliği yapmıştır. Sevgili Peygamberimiz, Hz. Muhammed (s.a.v.), Mekke fethi sırasında, kendisinden kararını açıklamasını bekleyen Mekke müşriklerine Hz. Yusuf (a.s.)'m kardeşlerini affederken söylediği sözlerini hatırlatmış ve o gün onlara ayıplama ve cezanın olmadığını ilân etmiştir. Şüphesiz her ikisi de, güçlü iken affetmeyi bilmenin olumlu neticelerini elde etmiş, geçmişin azılı düşmanlarının bu iyilik sayesinde samimi dostlar haline geldiğini görmüştür. [61] R. Yusuf Sûresinin Sonunda Rasülullah (S.A.V.)'e Mesajlar Allah Teâlâ, Yusuf kıssasının anlatıldığı Yusuf sûresinin son âyetlerinde, Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.)'e hitap ederek, bu kıssanın ona vahyedilen gayb haberlerinden olduğunu bildirmiş ve bu olayların yaşandığı dönemde hayatta olmadığına göre, bu kıssa ile ilgili bilgileri edinmenin vahiyden başka bir kaynağı olmadığını vurgulamıştır. Cenab-ı Hak, ayrıca sûrenin son âyetlerinde, Rasüllah (s.a.v.)'i teselli edecek hakikatleri dile getirmiştir. İnsanların imana gelmesi için ne kadar büyük arzu duysa ve elçilik görevi karşılığında onlardan herhangi bir ücret istemese de, insanların çoğunun inanmayacağını hatırlatarak, bu münasebetle davetinin reddedilmesi ve işkencelere mâruz kalması sebebiyle üzülmenıesini tavsiye etmektedir. Yine Kur'ân-ı Ke-rirn'in âlemler için bir öğüt ve nasihat olduğunu, akıllarını kullananların ona tâbi olacağını bildirmektedir. Akıllarını kullanamayanların ise, göklerde ve yerde Allah'ın birliğini gösteren nice delillerden yüz çevirdiğini ve insanların çoğunun, Mekke müşrikleri gibi, Allah'a ortaklar koşarak şirke düştüklerini vurgulamaktadır. Ardından, bu inkarcıların, Allah'ın azabından, yahut kendilerini ansızın yakalayacak Kıyametten emin olup-olmadıkları sorulmakta ve sonunda Rasülullah (s.a.v.)'in dilinden, peygamberlerin ortak mesajı seslendirilmektedir: "Ey Muhammed! İşte bu kıssa gayb haberlerindendir. Bunları sana biz vahyediyonız. Onlar kararlarını verip tuzaklarını kurarlarken sen onların yanında değildin. Sen çok arzulu olsan da, insanların çoğu iman edecek değildir. Halbuki sen, buna karşı onlardan bir ücret istemiyorsun, Kur'ân, âlemler için ancak bir öğüttür. Göklerde ve yerde nice deliller vardır ki, onlar, bu delillerden yüzlerini çevirip geçerler. Onların çoğu, Allah'a ancak ortak koşarak iman ederler. Allah tarafından herkesi kapsayacak bir musibetin gelmeyeceğinden veya farkında olmadan Kıyametin ansızın kopmayacağından emin mi oldular? De ki: İşte bu, benim yolumdur. Ben, Allah'a çağırıyorum, ben ve bana uyanlar, aydınlık bir yol üzerindeyiz. Allah'ı tenzih ederim! Ve ben Allah'a ortak-lar koşan müşriklerden değilim."[62] Yusuf sûresinin son üç âyetinde ise, Peygamberimiz (s.a.v.)' '. e hitaben, daha önce de peygamberler gönderildiği hatırlatılarak onları inkâr edenlerin akıbetlerinden ibret alınması istenmektedir. Ardından, bütün peygamberlerin davet yolunda müşriklerin engelleme teşebbüsleri ve çeşitli kötülükleriyie karşılaştıkları, onlara ve mü'minlerine yapılan kötülüklerin giderek şiddetlendiği ve üstün sabır sahibi peygamberlerin tahammülünü zorladığı açıklanmaktadır. Hatta bu zorluklar yüzünden peygamberlerin neredeyse bütün ümitlerini kaybetme, kendilerine va'dedilen zaferden ümit kesme ve bütünüyle yalanlanma endişesine kapılacak derecede zorlandıkları; işte bu son noktada ilâhî yardımın onlara ulaştığı bildirilmektedir.[63] Buna göre Allah Teâlâ, yardımını, zorluk ve sıkıntıların son derece arttığı, yardım ihtiyacının en fazla hissedildiği bir zamanda göndermiştir. Zafer va'di, inananların sabır zırhına bürünerek inançlarındaki samimiyetlerini ispat etmelerinin ardından tahakkuk etmiştir. Sûrenin son âyetinde de peygamber kıssalarının akıl sahipleri için birer İbret sahnesi olduğu vurgulanmakta, Cenab-ı Hak tarafından vahyedüen Kur'ân-ı Kerim'in, iman edenler için bir hidâyet rehberi ve rahmet kaynağı olduğu belirtilmektedir: "Ey Muhammedi Biz, senden önce de şehirler halkından kendilerine vahyettiğimiz erkekleri peygamber olarak gönderdik. Onlar yeryüzünde dolaşıp kendilerinden önce geçmiş kavimlerin akıbetlerinin ne olduğuna bakmazlar mı? Allah'tan korkanlar için âhiret yurdu daha hayırlıdır. Hiç düşünmez misiniz? Önceki elçilerimizin hepsi uzun süre zulüm ve baskıya uğramışlardır. Nihayet bu peygamberler neredeyse bütün ümitlerini kaybettikleri ve büsbütün yalancılıkla damgalandıklarını gördükleri bir sırada bizim yardımımız kendilerine ulaşmıştır ve böylece dilediğimizi kurtarmışızdır. Suçlular güruhundan ise azabımız asla geri çevrilmez. Gerçek şu ki, onların (peygamberlerin) kıssalarında akıl sahipleri için büyük ibret vardır. Bu Kur'ân uydurulmuş bir söz değildir. Ancak kendinden öncekilerin tasdiki, her şeyin açıklanması, iman eden bir toplum için rahmet ve bir hidâyettir."[64] Kur'ân-ı Kerim'de, Yusuf sûresi haricinde Hz. Yusuf (a.s.)' dan bahseden ve ona peygamberlik görevinin verildiğini bildiren iki âyet daha vardır ve mealleri şöyledir: "Biz, İbrahim'e İshak'ı ve Yakub'u bahşettik. Ve hepsini doğru yola sevk ettik. Daha önce Nuh'u ve soyundan olan Davud'u, Süleyman'ı, Eyyüb'u, Yusufu, Musa'yı ve Harun'u da doğru yola sevk etmiştik. İşte biz, iyilik yapanları böyle mükâfatlandırırız."[65] "Şüphesiz ki, daha önce Yusuf da, size apaçık delillerle gelmişti, onun getirdiklerinden de devamlı şüphe etmiştiniz. Yusuf ölünce de, 'Allah bundan sonra hiç bir peygamber göndermeyecek!' demiştiniz. İşte Allah, haddi aşan şüphecileri böyle saptırır.[66] [1] Yusuf sûresinin ilk üç veya dört âyetinin Medine'de nazil olduğunu bildiren rivayetler güvenilir bulunmamıştır (Bkz. Âîûsî, Tefsir, VI, 170). [2] Elmalıh, V, 28. [3] Hz. Yusuf {a.s.) hakkındaki bu rivayetler ve değerlendirilmeleri hakkında bkz. Aydemir, Peygamberler, 75-96. [4] Âl-i imran sûresi, 2/216. [5] Muhammed Esed, Kur'ân Mesajı, 453. [6] Ancak âyetteki "ahsenül-kasas" tabiriyle, Kur'ân-ı Kerim'in kastedildiği görüşü de yaygındır (Bu husustaki görüşler için bkz. Şevkânî, Tefsir, III, 6" Derveze Tefsir, II, 500). [7] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 306-309. [8] Yusuf sûresi, 12/4-6. [9] Tevrat'ta şöyle denilmektedir: "Yusuf 17 yaşında olarak kardeşleriyle beraber sürüyü gütmekte idi. Ve İsrail (Yakub) Yusufu bütün oğullarından ziyâde severdi; çünkü o, ihtiyarlığının oğlu idi; ve ona alaca entari yaptırdı. Ve babalarının bütün kardeşlerinden ziyâde onu sevdiğini kardeşleri gördüler; ve ondan nefret ettiler, ve ona tatlı söz söyleyemezlerdi. Ve Yusuf rüya görüp kardeşlerine bildirdi., bunun üzerine ondan daha ziyâde nefret ettiler. Ve onlara dedi: Rica ederini, gördüğüm bu rüyayı dinleyin; İşte, tarlanın ortasında biz demetler bağlıyorduk, ve işte, benim demetim kalktı ve dikildi, ve işte, sizin demetleriniz etrafını kuşatıp benim demetim İçin eğildiler. Ve kardeşleri ona dediler: Gerçek üzerimize kral mı olacaksın. Yahut gerçek üzerimizde hüküm mü süreceksin? Ve rüyalarından ve sözlerinden dolayı ondan daha ziyâde nefret ettiler. Ve yine Yusuf başka bir rüya gördü ve onu kardeşlerine anlatıp dedi: işte, bir rüya daha gördüm; ve işte güneş ve ay ve onbir yıldız bana e-ğildiler. Ve babasına ve kardeşlerine anlattı ve babası onu azarlayıp kendisine dedi: Bu gördüğün rüya nedir? Gerçekten ben, anan ve kardeşlerin yere kadar sana eğilmek için mi geleceğiz? Ve kardeşleri onu kıskandılar; fakat babası bu sözü yüreğinde tuttu." (Tekvin, 37/2-11). [10] Tefhim, II, 443. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 309-311. [11] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: [12] Tevrat'ta, kardeşlerinin YusuFu beraberlerinde götürmek için babalarını ikna etmelerinden söz edilmez. Aksine, Yusufu, kardeşlerinden ve sürüden haber getirmesi için doğrudan Hz. Yakub (a.s.)'m gönderdiği ve onların onun hakkındaki komployu Yusuf kendilerine yaklaştığı sırada düşündükleri bildirilir. Buna göre, kardeşlerinin Şekem'de olduğunu bilen Yusuf, önce oraya gitmiş onları bulamayınca karşılaştığı bir adamdan Dotan'da bulunduklarını öğrenerek oraya geçmiştir. Onun geldiğini gören kardeşleri, İşte bu sırada, ondan kurtulmak için başvuracakları komployu hazırlamışlardır: " Ve onu uzaktan gördüler ve kendilerine yaklaşmazdan önce, onu öldürmek için düzen kurdular. Ve birbirlerine dediler: İşte bu rüyalar sahibi geliyor. Ve şimdi gelin onu öldürelim ve onu kuyulardan birisinin içine atalım ve: Kötü bir canavar onu yedi deriz ve onun rüyaları ne olacak görürüz. Ve Ruben, işitip onların elinden onu kurtardı ve dedi: Canına kıymayalım. Ve onu babasına geri götürmek üzere onların elinden kurtarsın dîye Ruben onlara dedi: Kan dökmeyin; onu çölde olan bu kuyuya atın, fakat ona el uzatmayın. Ve Yusuf kardeşlerinin yanına geldiği zaman, vaki oldu ki, Yusufun entarisini, üzerinde olan alaca enta riyî çekip çıkardılar; ve kendisini alıp kuyuya attılar. Kuyu boştu, onda su yoktu." (Tekvin, 37/18-24] [13] Taberî, Tarih, I, 171; İbn Kesir, Tefsir, IV, 13. [14] Yusuf sûresi, 12/7-18. Hz. Yusufun atadığı bu kuyunun, Kudüs veya Ürdün'de Taberiyye civarında olduğu söylenir (Şevkânî, Tefsir, III, S vd.l. [15] Bazı rivayetlerde, Hz. Yusuf (a.s.j'ı ucuz fiyata satanların, onu kuyudan çıkaran kervancılar olduğu bildirilir. Buna göre Yusuf bir defa olmak üzere Mısır kralının veziri veya maliye bakanı Aziz Potifar'a ucuz fiyata satılmıştır. Katâde'nin görüşü budur. Ancak îbn Abbas, Mücâhid ve Dahhâk, onun birincisi kardeşleri tarafından kervancılara, ikincisi ise kervancılar tarafından Potifar'a olmak üzere iki defa satıldığı ve birincisinde onu ucuza satanların kardeşleri olduğu görüşündedirler. Âyette, onu önemsemedikleri için ucuz sattıkları ifadesinden hareket eden îbn Kesir de, bu görüşü tercih etmiştir. Çünkü, onu önemsemeyenlerin kervancılar olması durumunda, onu satın almalarının izahı zor olacaktır (Bkz. İbn Kesir, Tefsir, IV, 16). Taberî de aynı görüşü tercih etmiştir (Tefsir, XII, 174). Âlüsî, müfessirlerin ekseriyetinin bu görüşte olduğunu söyler [Tefsir, VI, 205; ayrıca bkz. Aydemir, Peygamberler, 79). Tevrat, Yusufu kuyuya attıktan sonra yemeğe oturan kardeşlerin, İsmaii oğullarına ait Mısır'a gitmekte olan bir kervanın geldiğini gördüklerinde, içlerinden Yahuda'nm teklifiyle, Yusuf'u öldürmek vebalinden kurtulmak maksadıyla onu kuyudan çıkarıp kervancılara yirmi dirheme sattıklarını kaydeder. Onlar Yusufun alaca entarisini, kestikleri erkeç kanma buîayıp babalarına getirmişler, Yusufun kanlı entarisini gören Hz. Yakub, onlara inanmış, oğlunu kötü bir canavarın parçaladığını söylemiştir. Üstünü başını parçalayan ve günlerce yas tutan Hz. Yakub, kendisini teselli etmek isteyen oğul ve kızlarına, oğluna yaslı olarak kavuşmak istediğini belirtmiştir (Tekvin, 37/25-35). Görüldüğü gibi, insanlar tarafından tahrif edilmiş olan Tevrat'ta verilen bu bilgilerle Kur'an-ı Kerim'de anlatılanlar arasında bu konuda da önemli fark vardır. Kur'ân-i Kerim'de Yusufu kuyudan çıkaranın kervan sucusu olduğu bildirilirken, Tevrat'ta onu kardeşlerinin çıkardığı söylenmiştir. Kur'ân'a göre Hz. Yakub çocuklarının yalanına İnanmazken, Tevrat'a göre onlara inanmış ve onlardan şüpheîenmemiştir. [16] Yusuf sûresi, 12/19-20. [17] Taberî, Tefsir, XII, 175; Salebi, US; İbn Kesir, Tefsir, IV, 17. [18] Taberî, bu âyette zikredilen hikmet ve ilmi, nübüvvet öncesi durum olarak değerlendirir ve o anda kaç yaşında bulunduğu hakkında görüş belirtmekten kaçınır {Tefsir, XII, 178; Tarih, I, 174). İbn Kesir ise, hikmet ve İlim verilmesini nübüvvetin verilmesi olarak açıklamıştır. Peygamberliğin verilmesi esnasında onun yaşı, İbn Abbas, Mücahid ve Katâdeye göre 33'tür (İbn Kesir, Tefsir, IV, 18). [19] Yusuf sûresi, 12/ 21-22. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 311-317. [20] Sevgili Peygamberimiz (s.a.v.), Miraç gecesinde üçüncü gök semâsında karşılaştığı Hz. Yusufun güzelliğini tasvir ederken "güzelliğin, yansının Yusuf ve annesine verildiğini" ifade etmiştir. (İbn Kesir, Tefsir, IV, 24). [21] Müfessirler arasındaki yaygın görüş, Hz. Yusuf (a.s.)'m, "Doğrusu o benim efendim (rabbi), o bana güzel baktı." derken, "rabbî/efendim" sözcüğünü Aziz Potifar için kullandığı şeklindedir. Ancak bazı müfessirlere göre, H2. Yusuf (a.s.), efendim manasına gelen "rabbî" kelimesiyle, Allah Teâlâ'yı kastetmiştir. Bu durumda o, "Rabbİm lûtfuyla beni iyi bir ahlâk ile yetiştirmiştir, onun haram kıldığı şeyi işlemem!" demek istemiştir (Zeccâc ve Ebu Hayyân bu görüşü tercih etmişlerdir, bkz- Şevkanî, Tefsir, III, 17; Alüsİ, Tefsir, VI, 213). Aynı görüşte olan Mevdûdî, Arapçada "rabb" kelimesi "efendi" anlamında kullanılsa da, burada Hz. Yusuf (a.s.)'m Allah'ı kastettiğini söylemiş ve diğer görüş mensuplarını şiddetle eleştirmiştir. O, görüşünü ispat sadedinde iki hususa işaret ederek şöyle demiştir: "Birinci olarak, Allah'tan başkasını dikkate alarak günahtan çekinmesi, bir peygamberin izzetine yakışmaz. İkinci olarak, bir peygamberin Allah'tan başka biri için "Rabbim" hitabını kullanması hakkında Kur'ân-ı Kerim'de tek bir örnek yoktur. Hz. Yusuf (a.s.)'m, aynı sûrede 41, 42 ve 50. âyetlerde Rabbinin Allah olduğunu söyleyerek mesajını saflaştırdığını ve kendi İtikadıyla Mısırlıların itikadım birbirinden ayırdığını görüyoruz. Diğer insanlar onlann Rabİeri olabiliyor iken, Hz. Yusuf (a.s.)'ın rabbi yalnızca Allah idi. Dolayısıyla âyete başka bir zaviyeden bakmak gerekir. "Rabbî" kelimesi, aynı zamanda "Rabbim" demek olduğuna göre, Hz. Yusuf (a.s.), Allah'ı kastetmiş olmalıdır. Hem sonra neden itikadına ters bir anlamı ihtiva edecek şekilde "efendim" demek istemiş olsun?" [Tefhim, 11,451). [22] Yusuf sûresi, 12/23-29. Tevrat, Hz.Yusuf (a.s.)'m, Firavun'un muhafız alayı kumandanı Potifar tarafından satın alındığını, onun Rab tarafından muvaffak kılındığını fark eden bu şahsın ona büyük değer verdiğini ve evinin her işini ona teslim ettiğini, bundan itibaren evinin bereketîendiğini bildirir. Daha sonra efendisinin karısının Yusufa birlikte olma teklifinde bulunmasına geçer. Teklifi reddeden Hz. Yusuf (a.s.), efendisinin kendisine gösterdiği ilgiyi ve lütuflan hatırlatır, asla ona ihanet etmeyeceğini, ayrıca bu kötülüğü yapmak suretiyle Allah'a isyan edemeyeceğini söyler. Bu böyle devam ederken bir gün ikisi evde yalnız kalınca kadın teklifini tekrarlar. Hz. Yusuf (a.s.) kaçınca peşinden koşup gömleğini çekip yırtar ve gömleği eline alır. Halbuki Kur'ân'da gömleğin Hz. Yusuf (a.s.)'ın sırtından çıkması gibi bir durum yoktur. Gömleği elinde kalan Hz. Yusuf (a.s.)'ın hâlâ kaçmaya devam ettiğini gören kadın, hizmetçilerini çağırıp, onun kendisine saldırdığını, yüksek sesle bağırınca da kaçtığını söyler. Gömleği kocası gelinceye kadar yanında tutar. Bu işe son derece kızan kocası, ona inanarak Hz. Yusuf (a.s.)'ı zindana attırır (Tekvin, 39/1-21). Talmud'da ise, suçlamaları dinleyen Potifar'm, Hz. Yusuf (a.s.)'ı kamçılattığı, daha sonra yırtık elbise üzerinde yapılan tahkikat üzerine onu suçsuz bulduğu zikredilir (Mevdüdî, Tefhim, II, 455, H. Plano, The Talmud Selections, s.81 vd.'den naklen). Kur'ân-ı Kerim'de anlatılanların zıddına olan bu bilgiler, söz konusu kitaplar üzerindeki tahrifatın kesin debileridir. [23] Tefsir, IV, 266. Bu konuda uydurulduğu açık olan bâzı rivayetler ve tenkidi için bkz. Aydemir, Peygamberler, 83-90. [24] Buhâri, Ezan, 36, Zekât, 16; Müslim, Zekat, 91; Tirmizî, Zühd, 53. [25] Buharı, Rikak, 31; Müslim, İman, 203. [26] Meâlimü't-tema (Tefsir), (nşr. Halid el-Ak-Mervan Suvar), Beyrut 1407/1987, II. [27] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 317-322. [28] Yusuf sûresi, 12/30-35. [29] Tefhim, II, 456. [30] FiZılûl, XII, 216. [31] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 322-325. [32] Tekvin, 39/22-23. [33] Yusuf sûresi, 12/36-42. Bazı müfessirler, 42. âyette geçen "Fakat şeytan, ona, Yusuf'un söylediklerim efendisine hatırlatmayı unutturdu" ifâdesindeki zamirlerle sakinin değil Hz. Yusufun kastedildiğini ileri sürerek, "Şeytan, Yusuf'a rabbini anmayı ve kurtuluşu O'ndan İstemeyi unutturdu." şeklinde anlamışlardır. Buna göre Hz. Yusuf, zindandan kurtulmak için Allah'a yalvarmak yerine, sakisi vasıtasıyla kralın yardımını istemiş olmaktadır. Bu yüzden Allah, onu bir müddet daha zindanda tutmakla cezalandırmış, onun hapis hayatını uzatmıştır. Bu görüşte olan müfessirler, İddialarını deliüendirmek için bir hadis naklederler. Hadis olarak aktarılan bu sözde Rasülullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Eğer Yusuf peygamber bu sözlerini söylememiş olsaydı, yıllarca zindanda kalmazdı." (Taberî, re/sır, XII, 223, Tarih, I, 177). Meşhur müfessirlerden İbn Kesir ise, rivayet zincirindeki ravİlerden ikisinin güvenilir olmaması sebebiyle bu sözün hadis olarak kabulünün mümkün olmadığını söylemektedir (Tefsir, IV, 29.) îbn Kesİr'in sözlerini az bulduğu anlaşılan Mevdûdî de, şu ilaveyi yapmaktadır: "Bırakalım rivayetin hadis tenkidi açısından zayıflığını, bu söz sağduyuya da aykırıdır. Haksızlığa uğramış böyle bir kimse, kurtulmak için birtakım yollara başvuruyorsa, bu, onun Allah'ı unutması, O'na dayanmaktan vazgeçmesi demek değildir." [Tefhim, II, 465 ) Süleyman Ateş de, cümledeki iki zamirin zindandan çıkan gence ait olduğu görüşünün daha uygun olduğunu, Tevrat'taki bilginin de bunu desteklediğini ve yine zulümden kurtulmak için Allah'tan başkasından yardım dilemenin günah olmadığını belirttikten sonra, 45. âyetteki "bir süre sonra hatırladı" cümlesinin de, unutan şahsın Yusuf değil zindan arkadaşı olduğunu gösterdiğini söyler {Çağdaş Tefsir, IV, 399). Tevrat, zindan arkadaşlarının gördüğü rüyaları ve Hz. Yusufun bu rüyaları tabirini ve bu tabirin üç gün sonra aynen ortaya çıktığını, Kur'ân'a göre daha geniş bir şekilde anlatır (Tekvin, 40/ 1-23). Ancak, Hz. Yusufun rüya tabirine geçmeden önce, bu iki şahsı dinine davet maksadıyla yapmış olduğu önemli konuşmaya yer vermez ve hemen kralın gördüğü rüyaya geçer. Bu konuşma Talmud'da da yoktur. Bu yüzdendir ki, Ehl-i Kitap, kitaplarında Hz. Yusufun peygamberliğini açıkça ortaya koyan bu ifadeler bulunmadığı için, Hz. Yusufu bir peygamber olarak değil, bir hekim, bir muttaki kişi olarak kabul ederler. Hatta Papaz Rodwel, Hz. Yusufun konuşmasını aktaran bu âyetleri, Tevrat'ta bulunmadığı gerekçesiyle inkâra yeltenmiş, bunların kendi düşünce ve kanâatlerini Hz. Yusufun ağzından ifade etmek isteyen Hz. Muhammed (s.a.v.) tarafından uydurulduğu iftirasını ortaya atmıştır. Bu hususa işaret eden Mevdûdî, Hz. Yusufun yapmış olduğu bu konuşmanın telkin ettiği hususları tek tek ele almıştır. îslâmî tebliğ metodunda önemine binâen, onun açıklamalarını, özet olarak, aktarıyoruz: 1. Bu konuşma, Hz. Yusufu hakkı tebliğe başlamış gösteren ilk vesikadır. Bundan Önce Kur'ân-ı Kerim, hayatının çeşitli dönemlerinden bahsederken, onu, manevî derecesi yüksek biri olarak takdim etmiş, fakat ilâhî mesaja muhatap olduğunu ve bunu tebliğ ettiğini gösteren hiçbir imada bulunmamıştı. Bundan açık olarak çıkan sonuca göre, bu dönemler birer hazırlama dönemiydi ve nübüvvet kendisine zindanda verilmişti; dolayısıyla söz konusu konuşma, bir peygamber sıfatıyla yaptığını bildiğimiz ilk konuşmadır. 2. İkinci olarak, bu konuşma, Hz. Yusufun kimliğini başkalarına açıkladığı ilk konuşmadır. Bundan önce de şüphesiz üstün ahlâk, iffet ve sabır sahibi biridir; ancak ataları olan İbrahim, îshak ve Yakub peygamberlerle olan münasebetini açıklamamıştır. Muhtemelen o, bu dönemde de, Allah tarafından seçilip görev Öncesi eğitildiğinin farkındaydı. İnsanları, isimleri geçen ve aynı zamanda ataları olan peygamberlerin dinîne çağırmaya ve onların bir devamı olduğunu söylemeye ise, peygamberlik görevine getirildikten sonra başladı. 3. Hz. Yusufun bu konuşması, tebliğ metodu açısından da önemlidir: Rüyalarını yorumlatmak isteyenİerin taleplerini bir vesile olarak kullanmış, önce rüya yorumu kabiliyetinin kaynağını açıklamış, daha sonra, inandığı hakikati tebliğ etmekte güçlü bir istek duyduğunu gösteren bir şekilde, konuşmasının seyrini, nakletmek istediği mesajın yönüne çevirmiştir. Mesajını aktarırken de onları u-sandıncı bir tavır takınmamış, sâdece dikkatlerini canlı tutacak gerçekleri aktarmıştır. Tebliğde gözetilmesi gereken sırayı gözetmek suretiyle önce tevhid ile şirkin farkına işaret etmiş, mesajını aklî bir tarzda sunarak verdiği örneklerle muhataplarım etkilemiştir. 5. Bu konuşmanın işaret ettiği diğer bir gerçek de, Yusufun (a.s.}, bu hâdiseden sonra zindanda geçirdiği yılları tebliğ yolunda değerlendirmiş olmasıdır. Çünkü, peygamberlik görevi verildikten sonra, vaktini tebliğsîz geçirmesi mümkün değildir {Tefhim, II, 461-463). Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 325-328. [34] Yusuf sûresi, 12/43-49. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 330-331. [35] Rasülullah (s.a.v.), Hz. Yusufun, hükümdar tarafından çağırıldığında, mahkeme yoluyla suçsuzluğu ve haksız yere tevkif edildiği tespit edilmeden yedi yıldır kalmakta olduğu zindandan çıkmayacağını seslemesini takdirle karşılamış, onun sarsılmayan irâde ve metanetini şöyie övmüştür: "Eğer ben, Yusuf'un uzun zaman kaldığı kadar zindanda kalsaydım, saraydan davet edilince muhakeme istemeden hemen icabet, ederdim." (Tecrid-i Sarih Tercemesi, IX, 130). [36] Yusuf sûresi, 12/50-53. Bazı müfessirler, 52 ve 53. ayetlerdeki, 'Bunu, gıyabında kendisine ihanette bulunmadığımı eski efendim Aziz'in bilmesi için yaptım. Zâten Allah, hâinlerin tuzağım boşa çıkarır. Bununla beraber nefsimi temize çıkaramam. Çünkü rabbimin acıyıp koruduğu hariç, nefis kötülüğü şiddetle emredicidir. Şüphesiz rabbim, çok bağışlayan, çok merhamet edendir." bu sözlerin, Hz. Yusuf a değil, suçunu itiraf eden Aziz Potifar'ın karışma ait olup suçunu itirafının devamı olduğunu kabul etmişlerdir. Bu görüşte olan İbn Kesir, bu kanaatin hem daha meşhur hem de kıssanın gelişimine ve sözün siyakına daha uygun olduğunu belirtir {Tefsir, IV, 33 ). Buna göre, 52. âyette gıyabında kendisine hainlik edilmemesinden bahsedilen şahıs Aziz değil Hz. Yusuftur. Aziz'in. karısı, "Bu itirafım, Yusuf'un, gıyabında, kendisine ihanet etmediğimi bilmesi içindir..." diye başladığı sözlerini 53. âyetteki tevbe ve istiğfar ifâdeleriyîe tamamlamıştır. Müfessirlerden bâzıları, bu sözlere bakarak, kadının o sırada Hz. Yusufa iman ettiğini de söylemişlerdir (Bkz. Elmalılı, V, 55; Seyyid Kutup, FıZilal, VIII, 414). Muhakeme ve konuşmaların seyrinden hareket eden Süleyman Ateş de, bu sözlerin kralın huzurunda söylendiğine, Hz. Yusuf (a.s.)'ın İse o sırada zindanda olduğuna işaretle, söz sahibinin kadın oiduğu görüşünü benimser. Âyetlerde bu sözlerin daha sonra söylendiğini gösteren bir işaretin bulunmayışını delil gösterir. {Çağdaş Tefsir, IV, 400). Bu iki âyetteki sözlerin o ikisinden hangisine ait olduğu meselesi, müfessirler arasında çözülemeyen bir husus olarak kalmıştır. Her iki görüşü savunanlar çeşitli deliller getirmîşierdir. Bu sözlerin Hz. Yusuf (a.s.)'a ait olduğunu kabul edenlerden Mcvdüdî, dü kuraİlan ve konunun akışından ziyâde sözlerin muhtevasını dikkate alarak, bu sözlerin ancak iman etmiş birine ait olabileceğini söyler ve kadının o sırada iman etmiş olduğunu gösteren bir delilin bulunmadığına dikkat çeker. Ona göre konuşma, Hz. Yusuf (a.s.)'a aittir ve henüz zindanda bulunduğu sırada soruşturma sonucunu duyduğu anda söylemiştir {Tefhim, II, 470). Klasik müfessirlerden Taberî, Beğâvî ve Zemahşeri de bu görüştedir. Modern müfessirlerden M. Esed de bu görüşü tercih etmiş, Hz. Yusuf (a.s.)'m insan nefsinin insanı kötülüğe sürükleyebileceğine dair, insanın fıtratındaki bu zayıflığı dile getiren sözlerini, "bizzat bu zayıflığı yenmesini bilmiş birinin tevazuunu yansıtan yüce gönüllüce sözler" olarak değerlendirmiştir {Kur'ân Mesajı, 467). Şevkânî ise, müfes-sirlerin ekserisinin bu görüşte olduğunu söyler {Tefsir, III, 34). [37] Yusufun güçlü zekası, engin ilmi ve üstün ahlâkından etkilenmiş olduğu anlaşılan bu kral, bâzı rivayetlere göre Müslüman olmuştur (Taberî, Tarih, I, 173; Salebi, 117; İbn Kesir, Tefsir, IV, 34). Suriye ve Filistin tarafından Mısır'a giren Sâmî asıllı bir kabile olan Hiksoslar, XV ve XVI. Hanedan zamanında Mısır'da hüküm sürmüş yabancı bir hanedandır. Delta'nın doğusunda kalan Avaris şehrini başkent edinmişler, zamanla Orta Mısır'ı da hâkimiyetleri altına almışlardır. Asya kökenli Sâmî ırka mensubiyetleri ve Barbar bir toplum oldukları bilinen Hiksoslar tarihçilerin ekseriyetine göre Araptır. Çoban krallar olarak da isimlendirilen bu hanedanın Fenikeli oldukları da söylenir. Bu arada onların Türk asıllı olduğunu ileri süren tarihçiler de vardır. Yusuf Ziya Özer'e göre Mısır'da bir asırdan fazla hüküm süren ve XVII. Hane-dan'm başlangıcında Mısır'dan çıkarılan Hiksoslar, Türk asıllı olup Sas kabilesine mensuptur (Mısır Tarihi,178-179). Tarihçiler, Hz. Yusuf (a.s.)'m Mısır'a bu hanedan zamanında geldiğinde müttefiktirler. Ancak hangi firavun zamanında geldiği hususu ihtilaflıdır. Mısırlı arkeolog Ahmed Yusuf Ahmed, onun XVI. Haneden firavunlarından İ-Apopi/Apopis zamanında (M.Ö. 1585-1542] geldiğinin kesinleştiğini, o dönemden kalma bir mezar taşında, Fûtî Fâri'ismini gördüğünü, bu İsmin Hz. Yusuf (a-S.)ı satın alan Aziz Potifar olduğunu belirtir. Yine XVII. Hanedan'dan bahseden bâzı kitabelerde, bu dönemden önce Mısır'da çıkan bir kıtlıktan bahsedildiğini hatırlatarak, bu kıtlığın Kur'an ve Tevrat'ta bahsedilen kıtlık olduğunu söyler (bkz. Neccâr, 239). Hz. Yusuf (a.s.)'ın görev talebinde bulunması ve getirildiği görevin mahiyeti üzerinde çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Elmalıh, bu konuda şöyle der: "Bunda adalet ve hakkı hâkim kılma ile şer! hükümleri uygulayabileceğini bilen bir kimse için, emirlik ve idareciliği talep etme ve idareciliğe kabiliyetini açıklamanın caiz olduğuna ve hattâ hakkı hâkim kılmaya ve halkı idareye başka suretle yol olmadığı takdirde kâfirden bile görev ve salâhiyet almanın caiz olacağına delil vardır, denilmiştir. Fakat âyette, bu melikin küfrüne dair delil yoktur; bilakis, büyük müfessir Mücahid'den Müslüman olduğu rivayet edilmiştir. Bir de, 'Beni ülke hazinelerinin üzerine memur tâyin et' diyen Hz. Yusuf (a.s.), kraldan tam yetki istemiştir. Bu surette ise bâzı müfessirlerin dedikleri gibi, kral, Hz. Yusuf (a.s.)'ın görüş ve hükmüne tâbi olmuş demektir. Binaenaleyh bu suretle, görevi kabul sorumluluğu, doğrudan ahkâmı yürütme sorumluluğuna râci o-lur. Talep meselesine gelince, fıkhı şudur: Ehil olmayanlara, görev haramdır, görev vermek de haram, istemek de, kabul etmek de haramdır. Ehil olanlara ise, kabul caiz, talep mekruhtur. Ancak o işe ondan başka ehil kimse bulunmadığı belli olmuşsa o vakit talep vacip bile olur. İşte bir peygamber olan Hz. Yusuf (a.s.|, Allah tarafından görevlendirilmiş olduğu şer7! ahkâmı uygulamak, hak ve adaletin icrasına bir vesile bulmak İçin, bu talep ile, o vecibenin ifasına koşmuştur." (Hak Dini, V, 58-59). Konuyu geniş bir şekilde ele alan Mevdûdî, ilgili âyette gündeme gelen önemli sorulara cevap aramıştır: Onun tespitine göre ilk soru, Hz. Yusuf (a.s.)'ın krala yaptığı teklifin mâhiyeti hakkındadır. Ona göre, bu talep ve kabul, öncesi olmayan bir iş değil aksine, tevazuda, doğrulukta, önsezide, iffette, güvenilirlikte, zekâ ve anlayışta kendisini ispat etmiş ve üike kaynaklarının tasarruf ve korunmasında eşsizliğini ortaya koymuş bir şahsın talebi; ve onun bütün bu kabiliyetlerini devlet erkanıyla birlikte yakından müşahede etmiş bir hükümdarın kabulüdür. İkinci soru, Hz. Yusuf (a.s.)'m üslendiği görevin ne olduğudur. Mevdüdî, ona verilen görevin, bîr Maliye bakanlığı, Hazine müsteşarlığı veya Kıtlık dönemi danışmanlığı türünden bir memuriyet değil, tüm yönetimin ellerine teslim edildiği mutlak bir otorite olduğuna inanır. Ona göre, Yusuf süresinde onun tahta oturması ve kendisine meliklik verdiği için Allah'a şükretmesi (âyet.lOl), yine kendisine melik denmesi (âyet, 72), ülkede tam tasarruf sahibi olduğunun ifade edilmesi (âyet, 56 }, bunu açıkça gösterir. Tevrat ve Talmud'taki bâzı bilgiler de bunu destekler. Üçüncü bir soru, Hz. Yusuf (a.s.)'m hedefi hakkındadır. Hizmetlerinden maksadı, küfür ehline ait bir devletin kanunlarına tabi olmak ve onları güçlendirmek midir, yoksa yürütme gücünü kullanarak dinini hayatın tüm safhalarına hâkim kılmak mıdır? Bu soruya en güzel cevabın ünlü müfessir Zemahşeri tarafından verildiğini söyler ve onun şu sözlerini aktarır: "Hz. Yusuf (a.s.) ülkenin kaynaklarını benim tasarrufuma verin şeklindeki teklifini yaptığı zaman onun niyeti, Allah'ın hükümlerini yürürlükte kılmak, hak ve adaleti tesis etmek ve tüm peygamberler gibi görevini icra etmek üzere iktidar fırsati kollamaktı. Yoksa, tahta geçmeyi, salta nat sürmek sevdası için yahut dünyevî arzularım ve hırslarım tatmin için istememişti. Böylece bir talepte bulundu; çünkü bu işi icra edebilecek bir başkasının bulunmadığım gayet iyi biliyordu." {Geniş bilgi İçin bkz. Tefhim, II, 471-473; ayrıca bkz. Şevkânî, Tefsir, III, 35). [38] Yusuf sûresi, 12/54-57. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 331-336. [39] Yusuf sûresi, 12/58-62. Tevrat, Kur'â-ı-ı Kerim'den farklı olarak, Hz. Yusuf (a.s.)'ın huzuruna giren kardeşlerinin, onun önünde yere kapandıklarını, Hz. Yusuf (a.s.)'m ise onları azarlayıp onları memleketinin çıplaklığını görmek üzere gelen casuslar olmakla suçladığını, bu suçu reddetmelerine rağmen onları suçlamaya devam ettiğini bildirir. Ayrıca Firavun adına yemin ederek, küçük kardeşlerini getirmedikleri takdirde Mısır'dan ayrılmalarına izin vermeyeceğini söylediğini ve İçlerinden birini rehin olarak yanında alıkoyduğunu zikreder (Tekvin, 42/1-25). Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 336-338. [40] Bu konudaki görüşler için bkz. Taberi, Tarih, 1, 180; Kurtubî, Tefsir, IX, 226-229; İbn Kesir, Tefsir, IV, 38; Kasasu'l-enbiyû, I, 295; Salebİ,131; Mevdûdî, Tefhim, II, 479 ; Ateş, Tefsir, III, 1344. [41] Yusuf sûresi, 12/63-68. Buradaki son âyette "insanların çoğunun bilmediği şeklinde ifade edilen husus, Hz. Yakub (a.s.)'m "tedbir ile Allah'a tevekkül" asasında kurduğu dengedir. O, Allah'ın kendisine verdiği gerçek bilgi sayesinde akl-ı selimin gerektirdiği bütün tedbirlere başvurmuş; önceden Hz. Yusuf (a.s.)'a yaptıklarını hatırlatarak, onları Bünyamin hakkında aynı şeyi yapmaktan sakındırmış ve onu koruyacaklarına dair kesin bir söz almıştır. Aynı şekilde tehlikeye mâruz kalmamaları için Mısır'a ayn kapılardan girmelerini emretmiştir. Sonra da Allah'a tevekkül etmiş, bir taraftan kula düşenin tedbir almak olduğunu hatırlatmış, diğer yandan da hiçbir beşerî gücün Allah'ın takdirini değiştiremeyeceğini, gerçek himayenin ancak Allah'ın himayesi olduğunu ve O'na sığınmak gerektiğini açıklamıştır. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 338-340. [42] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: [43] Taberî, Tarih, I, 182. [44] Kardeşlerinin, Hz. Yusuf (a.s.J'ın da önceden hırsızlık yaptığını söylemesini, ona yapılmış bir iftira olmayıp, çocukluğunda yaptığı küçük bir hırsızlığa işaret olarak düşünenler olmuştur. Bu konuda aktarılan rivayetlerde, onun çocukluğunda anne tarafından dedesine ait bir putu çalıp kırdığından veya ondan ayrılmak istemeyen halasının onu kendisine köle edinmek maksadıyla, Hz. İshak (a.s.)'dan kalma kuşağı Hz. Yusuf (a.s.)'m beline bağlayıp, daha sonra da onu kuşağı çalmakla itham ettiğinden ve şeriatları gereğince onu köle edindiğinden bahsedilmiştir (Bu rivayetler için bkz. Taberî, Tarih, I, 170, 182; Kurtubî, Tefsir, IX, 239; İbn Kesir, Tefsir, IV, 40-41 ). [45] Elmalıh, burada Allah tarafından Hz. Yusuf (a.s.)'a öğretilen tedbir hakkında şöyle der: "Yani Yusuf için bu acîb tedbiri Allah takdir ve tertip etti, ona, onu Allah vahiy ve talim eyledi de kardeşini alıkoymak için fetvasını kardeşlerine verdirdi ve bu suretle babasının şeriatını Mısır'da tatbik yolunu açtı. Allah bir şeyi murad edince, sebeplerini hazırlar. Onun için bir taraftan Yusufa O şekli talim edip kardeşlerinin hakemliğine müracaat ettirdiği gibi diğer taraftan kardeşlerine de İşi sezdirmeyerek ol veçhile cevap ve hüküm verdiriverdi." (Hak Dini, V, 78). [46] Yusuf suresi, 12/69-82. Tevrat'ta, bu ikinci gemlen masında kardeşinin Bunyanuni aJmadan gûmeme hususundaki ararları üzerine, kimliğini açıklayan ve onlara kırgm ohnadığmı söyleyen Hz. Yusuf (a.s.)'m, kralın da bilgisi dahilinde, babasın, ve ailesini M.sır'a getirmeleri için arabalar gönderdiği söylenir (Tekvin, 45-47.) Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 341-344. [47] Yusuf sûresi, 12/83-87. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 344-345. [48] Yusuf sûresi, 12/87-93. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 345-347. [49] Yusuf sûresi, 12/94-98. Tevrat'a göre, oğuiianmn kendisine Hz. Yusuf (a.s.)'m yaşadığını ve Mısır ülkesinin hâkimi olduğunu söylemeleri üzerine, Hz. Yakub (a.s.), onlara inanmamış, aksine gönlünü bayıltıcı bir keder kaplamıştır. Ancak Hz. Yusuf (a.s.)'ı getiren kervanı görünce sevinmiştir (Tekvin, 45/26-27). Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 347-348. [50] Onların şeriatinde insan İçin secdeye kapanmanın caiz olduğunu bildiren rivayetler de nakledilmiştir (bkz. İbn Kesir, Tefsir, İV, 50). Yine, İbn Abbas'tan, önünde secdeye kapanılan şahıs için kullanılan "O" zamiriyle Allah'ın kastedildiği; çünkü bir peygamberin, anne ve babasının kendi önünde secde etmelerine izin vermesinin peygamberlere yakışan bir Ö2ellik olmadığı şeklinde görüş nakledilmiştir (Râzi'nin İbn Abbas'tan naklettiği bu rivayet için bkz. Muhammed Esed, Kur'ân Mesajı, 479 [51] Yusuf sûresi, 12/99-101. [52] Kurtubî, Tefsir, IX, 268. [53] Göst. yer. [54] Mevdûdî, Tefhim, II, 493. [55] Çıkış, 12/37-38. [56] Sayılar, 15/15-16. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 348-351. [57] Tekvin, 41/45-50. [58] Bkz. Taberi, Tarih, I, 178; İbn Kesir, Tefsir, IV, 34; Salebi, 128. Kurtubî, onun çocukları hakkında bilgi verirken, iki oğlu ve bir kızının İsimlerini vermiş; ancak onların annelerinden bahsetmemiştir (Tefsir, 9, 270). Bunun sebebi, Hz. Yusuf ;î (a.s.)'m hanımı hakkındaki rivayetlere güvensizlik olmalıdır. Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 351. [59] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 351-352. [60] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 352. [61] Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 352-353. [62] Yusuf süresi, 12/102-107. [63] İbn Kesir, Tefsir, IV, 61. [64] Yusuf sûresi, 12/110-111. [65] En'am sûresi, 6/84 [66] Mü'min sûresi, 40/34 Prof. Dr. İsmail Yiğit, Peygamberler Tarihi, Kayıhan Yayınları: 353-355.
.HAZRETİ YUSUF'UN HAYATI İKİNCİ BÖLÜM
Neticede Hz. Yusuf (a.s.), kendisine sahip çıkacak bir yakını olmadığından birkaç yıl daha zindanda kaldı. Rivayete göre, onun zindan hayatı, 7 yıl sürmüştü. Zindandaki iki şahsın rüyaları, Hz. Yusuf (a.s.)'ın önce onları dinine çağırıp daha sonra rüyalarını yorması ve yorumunun doğru çıkması Kur'ân'da şöyle anlatılmaktadır: "Onunla birlikte zindana iki delikanlı daha atılmıştı. Onlardan biri, 'Ben rüyada, şarap sıktığımı gördüm.' diğeri ise, 'Ben de rüyamda başımın üstünde bir ekmek götürüyorum, ondan kuşlar yiyor. Bize bunun tâbirini yap. Çünkü biz seni, güzel tabir yapanlardan görüyoruz.' dediler. Yusuf dedi ki: 'Size yedirilecek yemeğin hangi çeşit bir yemek olduğunu size gelmezden önce bilir size haber veririm. Bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir. Çünkü ben, Allah'a inanmayan ve ahirete inanmayan kavmimin dinini terk ettim. Atalarım İbrahim, İshak ve Yakub'un dinine uydum. Allah'a herhangi bir şeyi ortak koşmamız bize yaraşmaz. Bu, bize ve insanlara Allah'ın lütfundandır. Fakat insanların çoğu şükretmezler. Ey zindan arkadaşlarım! Çeşitli ilahlar mı daha iyi yoksa her şeye kd-dir olan bir tek Allah mı? Sizin Allah'ı bırakıp da taptıklarınız, sizin ve atalarınızın taktığı bir takım isimlerden başka bir şey değildir. Allah, onlar hakkında herhangi bir delil indirmemiştir. Hüküm sadece Allah'a aittir. O, size kendisinden başkasına ibâdet etmemenizi emretmiştir. İşte dosdoğru din budur. Fakat insanların ço-ğu bilmezler. Ey zindan arkadaşlarım! Biriniz efendisine tekrar şarap sunacak; diğeriniz ise asılacak ve kuşlar onun başının etinden yiyecekler. Tâbiri hakkında sorduğunuz iş kesinleşmiştir. ' Onlardan kurtulacağına inandığı kimseye dedi ki: 'Beni e-fendinin yanında an!' Fakat şeytan ona, efendisinin yanında Yusuf'tan bahsetmesini unutturdu. Dolayısıyla Yusuf, birkaç sene daha zindanda kaldı."[33] G. Kralın Rüyası Hz. Yusuf (a.s.)'m zindandaki iki şahsın gördüğü rüyalarla ilgili yorumu doğru çıkmış, onlardan biri kral tarafından idam cezasına çarptırılmış, diğeri ise yeniden eski görevine getirilmişti. Ne var ki, eski görevine getirilen sâkî, krala kendisinden bahsetmesine dâir Hz. Yusuf (a.s.)'a verdiği sözü unuttu. Kendisiyle ilgilenen başka biri olmayınca Hz. Yusuf (a.s.)'m hapis hayatı, kralın gördüğü bir rüya dolayısıyla bu şahsın, onu hatırlamasına kadar, yedi yıl daha devam etti. Kralın gördüğü rüya, onun zindandan çıkarılmasına bir vesile teşkil etti. Kral, bu rüyasında yedi zayıf ineğin yedi besili ineği yediğine şahit olmuş ve ayrıca yedi yeşil yedi de kuru başak görmüştü. Kendisini telaşlandırıp korkutan bu rüyayı tâbir ettirmek için, en meşhur rüya yorumcularının huzuruna getirilmesini emretti. Ancak toplanan yorumcular, bu rüyanın karışık bir rüya olduğunu söylemekten başka bir şey yapamadılar. İşte rüya tâbircilerin kralın bu rüyasını yorumlamaktan a-ciz kalışı, kralın sakisinin eski hâtıralarını canlandırdı ve kendisine zindan arkadaşı Hz. Yusuf (a.s.)'m rüya tâbiri hususundaki kabiliyetini hatırlattı. Kralın huzuruna çıkarak, bu rüyayı doğru bir şekilde tâbir edebilecek birini tanıdığını, zindanda bulunan bu kişiyle görüşmesine izin verildiği takdirde, rüyanın tâbirini öğrenip geleceğini söyledi. Onun teklifinden ümitlenen kral, sakisini derhal zindana gönderdi. Zindana giderek Hz. Yusuf (a.s.)la görüşen bu şahıs, eski arkadaşına kralın rüyasını anlatarak onu yorumlamasını istedi. Hz. Yusuf (a.s.), yakında baş-gösterecek sıkıntı ve felâketlerin habercisi olduğunu anladığı bu rüyayı yorumlamakla kalmayıp, bu sıkıntılara karşı alınması gereken tedbirleri de açıklamıştı. Rüyayı, Mısır'da yedi sene bolluk olacağı, bu bolluk yıllarından sonra ortaya çıkacak kıtlığın da yedi sene süreceği şeklinde yorumlamıştı. Kral ve halkına, bolluk yıllarında topraklarına imkân ölçüsünde ekin ekmelerini ve yetiştirdikleri mahsulün her yıl ancak geçinebilecekleri kadarını tüketerek geri kalanını başaklarında olduğu halde muhafaza etmelerini tavsiye etti. Yedi yıl sürecek kıtlık yıllarında başaklarında beklettikleri ürünleri yemelerini ve geriye sadece tohumluk bırakmalarını söyledi. Bu kuraklık döneminin ardından tekrar bolluk günlerinin geleceğini, bol yağmur yağacağını ve bol ürün elde edileceğini müjdeledi. Kralın rüyası ve Hz. Yusuf (a.s.)'m o-nu tâbiri, Kur'ân-ı Kerim'de şöyle anlatılmıştır: "Kral dedi ki: 'Ben rüyamda yedi besili inek gördüm, onları yedi zayıf inek yedi. Ayrıca, yedi yeşil yedi de kuru başak gördüm. Ey ileri gelenleri Eğer rüya tâbirini biliyorsanız, bu rüyamı tâbir ediniz.' Rüya tâbirinden anlayanlar dediler ki: 'Bunlar karışık rüyalardır, biz böyle rüyaların tâbirini bilmeyiz.' Yusufun zindandaki iki arkadaşından kurtulmuş olanı, a-radan uzun bir zaman geçtikten sonra Yusufu hatırlayarak hükümdara şöyle dedi: 'Rüyanızın tâbirini ben yaptırayım. Zindanda rüya tâbir eden biri var, beni hemen ona gönderin!' (Hz. Yusuf'a gelen bu adam şöyle dedi:) 'Ey Yusuf! Ey doğru sözlü arkadaşım! Rüyada görülen yedi semiz ineği yedi zayıf ineğin yemesi, yedi yeşil başak ve bir o kadar da kuru başak ne demek, bunu bize tâbir et. Umanm ki, yaptığın tâbiri insanlara götürünce, ne demek olduğunu anlarlar.' Yusuf, şöyle cevap verdi: Yedi sene, âdetiniz üzere zirâat yapın, sonra da yiyeceğiniz az bir miktar hariç, biçtiğiniz ekinleri başaklarında bırakın. Sonra bu yedi yılın ardından yedi yıl kıtlık olacak, tohumluk için saklayacağınız az bir miktar hariç olmak üzere, önceden biriktirdiklerinizi yiyip bitirecek. Sonra bunun ardından da, bir yıl gelecek ki, o yılda insanlar, bol yağmura kavuşacaklar ve o yılda (üzüm-zeytin gibi mahsulleri) sıkıp faydalanacaklardır. "[34] H. Zindandan Çıkarılması-Mısır'da Vezirlik Veya Maliye Bakanlığına Getirilmesi Hz. Yusuf (a.s.)'m rüya tâbirini beğenen kral, onun derhal huzuruna getirilmesini emretmişti. Ancak Hz. Yusuf (a.s.), kendisini zindandan çıkarmak için gelen görevlilere şaşırtıcı bir cevap verdi. Onlara zindandan çıkmak için, oraya konulmasına sebep olan Aziz Potifar'm karısıyla ilgili konuda, suçsuzluğunun şahitlerin dinlenilme siyle açık bir şekilde ortaya konulmasını şart koştu.[35] Kendisine iftira etmiş kadınların sorguya çekilip gerçeğin ortaya çıkarılmasını, böylece zindana, herhangi bir suç dolayısıyla değil, bîr iftira yüzünden konulduğunun herkes tarafından öğrenilmesini istedi, onun bu isteğini haklı bulan kral, huzurunda kurulan mahkemede o kadınların ifadelerini aldı. Sorguya çekilen bu kadınlar, kral ve adamlarının Önünde, Hz. Yusuf (a.s.)'ı masumluğunu itiraf ederek ona iftira ettiklerini açıkladılar. Aziz Potifar'ın hanımı da, suçluluğunu kabul etti. Hz. Yusuf (a.s.)la birlikte olmak istediğini, ancak onun bunu şiddetle reddettiğini, dolayısıyla Hz.Yusuf (a.s.)'ın suçsuz ve sözlerinde sadık olduğunu söyledi. Nefsine uyarak işlediği bu günah için Allah'tan bağışlanma diledi. Bu duruşmanın ardından Hz. Yusuf (a.s.), zindandan çıkmayı kabul etti ve getirildiği sarayda kral tarafından ülkenin maliye işlerini tedvirle görevlendirildi. Yusuf sûresinde zindandan çıkarılma olayı hakkında şu bilgi verilir: "Hükümdar, 'Yusuf'u buraya getirin!' dedi. Hükümdarın elçisi gelince Yusuf ona, 'Efendine dön! Ona, ellerini bıçakla kesen hanımların maksatları ne imiş diye sor. Şüphesiz ki rabbim, o kadınların tuzağını gayet iyi bilir.' dedi. Hükümdar kadınlara sordu: 'Yusufun nefsinden murad almak istediğiniz zaman, ne müşahede ettiniz?' Kadınlar, 'Hâşâ! Biz ondan bir kötülük görmedik.' dediler. O zaman Aziz'in kansı, 'Şimdi gerçek ortaya çıktı. Onun nefsinden ben murad almak istemiştim. Yusuf ise, hiç şüphesiz doğru söyleyenlerdendir.' dedi. Hz. Yusuf, (tekrar kendisine gelen hükümdar elçisine) şöyle dedi: 'Bunu, gıyabında kendisine ihanette bulunmadığımı eski efendim Aziz'in bilmesi için yaptım. Zâten Allah, hâinlerin tuzağını boşa çıkarır. Bununla beraber nefsimi temize çıkaramam. Çünkü Rabbimin acıyıp koruduğu hariç, nefis kötülüğü şiddetle emredicidir. Şüphesiz Rabbim, çok bağışlayan, çok merhamet edendir.[36] Hz. Yusuf (a.s.)'m engin ilmine, rüya tâbirindeki başarısına, iffetine, suçsuzluğuna ve yüksek şahsiyetine hayran kalan kral, onu kendisine danışman yapmaya karar vermişti. Kralın emri üzerine adamları Hz. Yusuf (a.s.)'ı onun huzuruna getirdiler. Kral, âyette işaret edildiği gibi, onunla konuştuktan sonra, onu yakından tanıdı; keskin zekâsı ve engin ilmi karşısında, ona duyduğu güven ve hayranlığı daha da arttı. Hz. Yusuf (a.s.)'a kendisine güvendiğini ve en yüksek seviyede bir memur olarak görevlendirdiğini söyledi. Bunun üzerine Hz. Yusuf (a.s.), ondan kendisini hazinenin başına getirmesini istedi. Hazineyi iyi idare edeceğini, devlet malını iyi koruyacağını ve bu hususları iyi bildiğini söyledi. Neticede teklifi kabul edildi ve eski vezir veya hazine bakanı Aziz Potifar'ın yerine bu göreve atandı. Kur'ân-ı Kerim, Hz. Yusuf (a.s.)'m bu teklifinin kral tarafından nasıl karşılandığından bahsetmez. Ancak onun önceki sözlerinden ve müteakip âyetlerden, bu teklifi memnuniyetle kabul ettiği anlaşılmaktadır.[37] Nitekim sonraki âyetlerde, Allah Teâlâ, Hz. Yusuf (a.s.)'a o ülkede iktidar ve mevki verdiğini, onun bu sayede ülkede dilediği yerde konakladığını ve dilediği gibi tasarrufta bulunduğunu bildirmekte, ardından iyileri ve takva sahiplerini hem dünyada hem de âhirette mükafatlandırdığını hatırlatmaktadır. Buna göre, onu hazinenin başına atayan kral olmakla birlikte, sebeplerini hazırlayarak kralın ona meyletmesini ve bu göreve getirmesini sağlayan Yüce Allah'tır. Yüce Allah, onu örnek göstererek, kendisine iman edip güzel bir hayat yaşayan ve her türlü kötülüklerden uzak duranları, Hz. Yusuf (a.s.) gibi, dünyada güç ve iktidar mevkiine getireceğini, onlar için daha büyük mükâfatın ise âhirette olacağını haber vermiştir. Kralın, Hz. Yusuf (a.s.)'i görevlendirmesi ve bunun gerçekte Cenab-i Hakk'm bir lütfü olduğu sürede şöyle ifade edilmektedir: "Kral, 'Yusuf u bana getirin, onu kendime danışman edineyim.' dedi. Onunla konuşunca da şöyle dedi: 'Bugün sen yanımızda yüksek makam sahibi ve güvenilir birisin.' Yusuf, 'Beni bu ülkenin hazineleri üzerine memur tâyin et! Çünkü ben, onları çok iyi korur ve idaresini çok iyi bilirim.' dedi. Ve böylece Yusuf a o ülkede iktidar verdik. Orada dilediği yerde konaklardı. Biz, dilediğimiz kimseye rahmetimizi ulaştırırız, güzel davrananların mükâfatını zayi etmeyiz. îman edip de kötülüklerden korunanlar için elbette âhiret mükâfatı daha hayırlıdır. "[38] I. Kardeşleri Yusuf'un Huzurunda Hz. Yusuf (a.s.)'m Mısır'da vezirliğe veya tam yetkili olarak hazinenin başına getirilmesinden sonra, bolluk yıllarında, kıtlık yıllarına hazırlık olmak üzere başlattığı tasarruf tedbirleri ve bu maksatla başaklarında bırakılmak suretiyle yapılan ürün stoku dışında neler yaptığı hakkında bilgimiz yoktur. Kur'ân-ı Kerim, bolluk yıllarının ne şekilde geçirildiği ve kıtlık yıllarına nasıl girildiğini de anlatmamıştır. Verilen bilgiler kıtlığın başlamasından sonraya aittir. Bu bilgilere göre, kıtlığın başlamasıyla, sâdece Mısır'da değil komşu ülkelerde de açlık başgöstermiştir. Hz. Yakub (a.s.) ve diğer oğullarının yaşamakta olduğu Filistin ve civarı da açlıkla yüzyüze gelmiştir. Hz. Yusuf (a.s.)'m aldığı tedbirler sayesinde sadece Mısır, bu kıtlık yıllarını büyük bir açlıkla karşılaşmadan atlatmayı başarmıştır. Hatta Mısır, yapılan zahire stoklarıyla komşu ülkelerin ihtiyacını da karşılayabilecek bir durumdadır. İşte kıtlığın gittikçe arttığı bu yıllarda şiddetli bir geçim sıkıntısına düşen Hz. Yakub (a.s.}, Mısır'da zahire bulunduğunu öğrenince, Bünyamin hariç diğer on oğlunu Mısır'a buğday ve arpa almaya gönderdi. Yanlarındaki ticaret mallarıyla Mısır'a gelen kardeşleri, erzak dağıtımını organize eden Hz.Yusuf (a.s.)'ın huzuruna çıktılar. Onu kuyuya atmalarının üzerinden en az 20 yıl geçtiği için ve üstelik onun o makama çıkabileceğini hiç düşünmediklerinden Hz. Yusuf (a.s.)'ı tanıyamadılar. Hz. Yusuf {a.s.) ise onları ilk anda tanımıştı; ancak bunu onlara a-çıklamadı. Bununla beraber, onlara yakınlık gösterdi ve çeşitli sorular sorarak babası ve ailenin diğer fertleri hakkında bilgi aldı. Ardından onlara istedikleri zahireyi verdikten sonra, gelecek sefer, bahsettikleri "baba bir kardeşlerini" de yanlarında getirmelerini emretti; aksi takdirde kendilerine bir ölçek dahi zahire verilmeyeceğini söyledi. Onlar, bu hususta babalarını ikna etmeye çalışacaklarını ve muhtemelen buna muvaffak olacaklarını söyleyerek tanıyamadıkları kardeşlerinin huzurundan memnun bir halde ayrıldılar. Onları tekrar huzurunda görmek isteyen Hz. Yusuf (a.s.), görevlilere, getirmiş oldukları para ve diğer ticaret eşyalarını da onlardan habersiz buğday yüklerinin içine koymalarını emretmişti. Ailelerine dönünce bu ürün bedellerinin geri verildiğini görmelerinin tekrar gelmelerine bir vesile olacağını düşündü. Sûrede, kardeşlerin bu ilk buluşması ve aralarında geçenler hakkında şu bilgi verilmektedir; "Yusuf'un kardeşleri, yiyecek temini için Mısır'a varıp Yusuf un huzuruna çıkınca, Yusuf kardeşlerim tanıdı; ama onlar Yusuf'u tanımadılar. Yusuf yüklerini hazırlatınca, onlara şöyle dedi: 'Bir daha gelişinizde, "baba bir kardeşinizi" de bana getirin. Görmüyor musunuz, ben ölçüyü bol tutuyorum, misafirlere ikram edenlerin hayırlısıyım. Eğer onu bana getirmezseniz, artık benden size bir ölçek bile tahıl yok! O zaman bana yakın olmayın.' dedi Kardeşleri, Yusuf'a, 'Onu babasından istemeye ve babasını ikna etmeye çalışacağız. Bu hususta elimizden geleni yapacağız.' dediler. Kardeşleri ülkelerine dönme hazırlığına başlayınca, Yusuf, adamlarına, 'Satın aldıkları malların bedellerini yüklerine koyun; belki, ailelerine döndüklerinde bunu anlarlar da tekrar gelirler. 'dedi."[39] İ. Hz. Yusuf (A.S.)'ın Kardeşleri Babalarının Huzurunda Mısır'dan dönen kardeşler, yurtlarına ulaşıp babaları Hz. Yakub (a.s.)'m huzuruna çıktıklarında, hal-hatır sormanın ardından, ona Mısır hazine vekili ile aralarında geçenleri anlatmaya başladılar. Ondan gördükleri ikram ve ilgiyi açıkladılar; ancak bu ikramın devamının kardeşleri Bünyamin'i de onun huzuruna götürmeye bağlı olduğunu söylediler. Vekilin, ikinci defa Mısır'a geldiklerinde, ilk seferlerinde babalarının yanında bıraktıkları Bünyamin'i de getirmezlerse, kendilerine hiç zahire vermeyeceği ihtarında bulunduğunu bildirdiler. Babalarından Mısır'a ikinci gidişlerinde Bünyamin'i de beraberlerinde göndermesini istediler ve onu koruyacaklarına söz verdiler. Oğullarının kardeşleri Bünyamin'i götürme isteği, yıllardır Hz. Yusuf (a.s.)'ın hasretiyle yanıp tutuşan Hz. Yakub (a.s.)'m acısını yenilemişti. Onlara Hz. Yusuf (a.s.)'ı götürürlerken de, onu koruyacaklarına teminat verdiklerini, ancak buna rağmen sözlerine sahip çıkmadıklarını hatırlattı. Ardından Bünyamin'e de bir kötülük yapmalarından korktuğunu; onun hakkında sadece Allah'ın korumasına güvendiğini söyledi. Bu konuşmalar esnasında Mısır'dan getirilen zahire çuvalları henüz açılmamıştı. Çuvallar açılınca, buğday almak için ödedikleri para ve malların da çuvallara konulmuş olduğunu gördüler ve buna çok sevindiler. Çünkü, götürdükleri para ve malların kendilerinin haberi bile olmadan geri verilmesi gibi büyük bir iyiliği, babalarını Bünyamin'i göndermeye razı etmekte kullanabilirlerdi. Ailenin erzak ihtiyacını temin zorunda olduklarını belirtip, Bünyamin'i de tehlikelerden koruruz diyerek babalarından tekrar izin istediler. Her şahsa bir deve yükü tahıl verildiğini de hatırlatarak, onu götürdükleri takdirde bir deve yükü fazla tahıl getireceklerini söylediler. Hz. Yakub (a.s.), sonunda, kurtaramayacak bir duruma düşmeleri hariç Bünyamin'i koruyup geri getireceklerine dair oğullarından Allah adına yemin etmelerini istedi. Söz vermeleri üzerine onu götürmelerine izin verdi ve onlara, Mısır'a vardıklarında başkente ayrı kapılardan girmelerini tavsiye etti. Müfessir-ler, ayrı kapılardan girmelerini istemesiyle ilgili bu tedbiri, oğulları boylu-boslu ve gösterişli oldukları için, Hz. Yakub (a.s.)'m toplu halde görülmeleri durumunda onlara nazar değmesinden, ya da onların çete veya casus sanılıp saldırıya mâruz kalmalarından duyduğu endişeye bağlarlar.[40] Neticede, Bünyamin de dahil onun onbir oğlu göçlerini bağlayıp yola çıktılar. Mısır'a vardıklarında, babalarının emrine uyup şehre ayrı kapılardan girdiler ve ikinci defa tanıyamadıkları kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.)' m huzuruna çıktılar. Sûrede Bünyamin için alınan izin ve Mısır' a ikinci yolculuk şöyle anlatılmaktadır: "Bahalarına döndüklerinde dediler ki: 'Ey babamız! Bize erzak verilmesi yasaklandı. Kardeşimizi de bizimle beraber gönder ki, erzak alabilelim. Biz onu mutlaka koruyacağız.' Yakub, onlara şöyle cevap verdi: 'Ben bu oğlumu, size daha önce kardeşi (Yusuf'u) emanet ettiğim gibi mi, emanet edeyim? Allah en iyi koruyucudur. O, merhametlilerin en merhametlisidir.' Yusuf'un kardeşleri, (Mısır'dan getirdikleri) yüklerim açtıklarında, zahirelere karşılık olarak verdikleri para ve eşyaların da çuvallara konulup geri verildiğini gördüler. Bunun üzerine şöyle dediler: 'Ey babamız! Daha ne isteriz! îşte sermayemiz de bize geri verilmiş. Yine ailemize erzak getiririz, kardeşimizi de muhafaza ederiz, hem bir deve yükü fazla alınz. Bu kral için az bir miktardır. ' Yakub, oğullarına şöyle dedi: 'Tamamen kuşatılmanız ve çaresiz kalmanız durumu hariç, onu bana mutlaka geri getireceğinize dair Allah adına bana kesin bir söz vermediğiniz takdirde, onu sizinle birlikte göndermemi' Onlar yemin edince, 'Söylediklerimize Allah şahittir.' dedi. Sonra şöyle dedi: 'Ey oğullarım! Mısır'a hepiniz bir kapıdan girmeyin de ayrı ayn kapılardan girin. Bununla beraber ben, Allah'tan gelecek hiç bir şeyi sizlerden savamam. Hüküm ancak Allah'ındır. Ben, yalnız O'na tevekkül ettim. Tevekkül edecekler de hep O'na tevekkül etmelidirler.' Onlar, şehre babalarının emrettiği şekilde ayn kapılardan girdiler. Fakat bu şekilde girmeleri, Allah'tan gelecek hiçbir şeyi onlardan uzaklaştıramazdı. Ancak bu tedbir, Yakub'un nefsindeki bir dileği yerine getirmiş oldu. Şüphesiz o, ilim sahibiydi, çünkü ona biz Öğretmiştik. Fakat insanların çoğu bunu bilmezler."[41] [42] K. Kardeşleri İkinci Defa Yusuf'un Huzurunda Bünyamin'i de beraberlerinde götüren kardeşler, babalarının tavsiyesine uyarak başkente ayrı kapılardan girdiler ve şehir içinde buluşarak Hz. Yusuf (a.s.)'m huzuruna çıktılar. Bünya-min'i tek başına kabul eden Hz. Yusuf (a.s.}, başbaşa kaldıklarında, ona sırrını açıp kendisinin kuyuya atılmış olan kardeşleri Yusuf olduğunu söyledi ve ona sarılıp hasret giderdi. Ondan bu durumu diğer kardeşlerinden gizlemesini istedi. Onların geçmişte kendisine yaptıkları dolayısıyla da üzülmemesini söyledi. Ayrıca ona, onu yanında alıkoymak istediğini ve bunun için bir çare düşündüğünü bildirdi. Bu tedbir, Bünyamin'in yükünün içine bir su kabı koydurmak, sonra da yükünü aratıp içinde bulunacak bu kabı çaldığını tespit ettirerek, Hz. Yakub (a.s.)'m şeriatına göre ceza olarak onu yanında alıkoymaktı. Hırsızlara verilen bu ceza Mısır hukukunda olmayan bir ceza idi.[43] Hz. Yusuf (a.s.J, kardeşlerinin yükleri hazırlanırken, Bünyamin'e söylediği gibi, onun yükünün İçine bir tas koydurdu. Tam ayrılacakları sırada, Hz. Yusuf (a.s.)'ın emriyle bir münâdi onları hırsızlıkla itham etti. Onlara karşı başkalarından farklı davranarak onları saraya aldıklarını, dolayısıyla tası onlardan başkasının çalmasının mümkün olmadığını söyledi. Kardeşler, bunu şiddetle reddettiler. Görevlilerin ısrarı sonunda kaybedilen su kabı içlerinden birinin .yükünde bulunacak olursa, şeriatları gereği ceza olarak onu Hz. Yusuf (a.s.)'ın yanında bırakacaklarını söylediler. Yapılan aran?.ada çalındığı söylenen su kabı Bünyamin'in yükünde bulunmuştu. Bu durum karşısında onu su kabının sahibi Maliye vezirine köle olarak bırakmaya mecbur kaldılar. Bu hırsızlıktan dolayı başlarını önlerine eğdiler ve Bünyamin'i şiddetle kınadılar. Hatta daha da ileri gittiler ve henüz vezir olarak bildikleri Hz. Yusuf (a.s.)'ı kastederek, onun "baba bir kardeşinin" de böyle bir hırsızlık yaptığını söylediler. Ancak o, kendini tanıtıp yalanlarını yüzlerine vurmadı ve anlattıklarının mahiyetini Allah'ın bildiğini söylemekle yetindi.[44] Babalarına verdikleri sözü gündeme getiren kardeşler, Hz. Yusuf (a.s.)'a yalvararak Bünyamin'in yerine içlerinden başka birini alıkoymasını istediler. Ancak Hz. Yusuf (a.s.), birinin suçu yüzünden bir başkasını cezalandırmanın ancak cahillerin işi olduğunu söyleyerek bu tekliflerini reddetti. Bunun üzerine, meseleyi aralarında görüşmek isteyen kardeşlerin en büyüğü, diğerlerine daha önce Hz. Yusuf (a.s.)'a yaptıklarını hatırlatarak, babası kendisinden razı olduğunu açıklayıp geriye dönmesine izin vermedikçe veya Bünyamin kurtulmadıkça Mısır'dan ayrılmayacağına yemin etti. Kardeşlerinden durumu babalarına anlatmalarını istedi. Yusuf ile kardeşleri arasında gerçekleşen ikinci buluşma esnasında yaşananlar, sürede şöyle anlatılmıştır: "Yusufun yanına girdiklerinde, "anne-baba bir" kardeşini (Bünyamin'i) yanına aldı. 'Şüphesiz ben, senin kardeşinim, onların yaptıklarına üzülme!' dedi. Yusuf, onların yükünü hazırladığı zaman, bir su kabını bu kardeşinin yükünün içine koydu. Sonra onun görevlendirdiği bir tellâl, arkalarından onlara şöyle bağırdı: 'Ey kafile, siz gerçekten hırsızlarsınız!' Yusufun kardeşleri, görevlilere dönerek, 'Ne kaybettiniz?' diye sordular. Bunun üzerine Yusuf'un adamları, 'Kralın su kabını yitirdik, onu getirene bir deve yükü erzak var!' dediler. Başkanları da, 'Ben bu mükâfatın verileceğine kefilim.' dedi. Kardeşleri şöyle dediler: 'Allah'a andolsun ki, bizim bu ülkeye fesat çıkarmak için gelmediğimizi siz de biliyorsunuz. Biz, hırsız da değiliz.' Yusufun adamları, 'Peki siz yalancıysanız, sizde hırsızın cezası nedir?' dediler. Kardeşler, 'onun cezası, kayıp eşya yükünün içinde bulunan kimsenin kendisidir. Çaldığı eşya karşılığında alıkonulması onun cezasıdır. Biz zâlimleri böyle cezalandırırız!' dediler. Bunun üzerine Yusuf, önce diğerlerinin yüklerini aradı. Sonunda aradığı su kabım "anne-baba bir" kardeşinin yükünden çıkarttı. İşte biz, Yusuf'a böyle bir tedbir öğrettik. Yoksa Allah dilemedikçe, kralın kanununa göre kardeşini yanında alıkoyama-yacaktı.[45] Biz, kimi dilersek onu derece derece yükseltiriz. Zîrâ her ilim sahibinin üstünde daha iyi bilen biri vardır. Kardeşleri, 'Eğer o çaldıysa, ki daha önce onun bir kardeşi de hırsızlık etmişti.' dediler. Yusuf onların bu sözünü sineye çekti, bildiği gerçeği onlara açmadı ve şöyle dedi: 'Siz daha kötü durumdasınız! Allah, sizin anlatmakta olduğunuzun mahiyetini çok iyi biliyor.' Kardeşleri şöyle dediler: 'Ey Aziz! Gerçekten onun çok yaşlı bir babası var. Onun yerine bizden birimizi alıkoy. Şüphesiz biz, seni iyilik edenlerden görüyoruz.' Yusuf 'Eşyamızı yükünde bulduğumuz kimseden başkasını yakalamaktan Allah'a sığınırız; çünkü o takdirde biz gerçekten zalimler oluruz.' dedi. Ondan ümitlerini kesince, kardeşler, aralarında gizli görüşmek üzere ayrılıp çekildiler. Büyükleri dedi ki: Babanızın sizden Allah adına söz aldığını, daha önce de Yusuf hakkında işlediğiniz kusuru bilmiyor musunuz? Ben, babam bana izin verinceye veya benim için Allah hükmedinceye kadar bu yerden asla ayrılmayacağım! Allah, hükmedenlerin en hayırlısıdır. Siz babanıza dönün ve deyin ki: Ey babamız! Şüphesiz oğlun hırsızlık etti. Biz, bildiğimizden başkasına şahitlik etmedik. Biz gaybın bekçileri değiliz, İçinde bulunduğumuz şehire ve aralarında geldiğimiz kafileye de sor. Biz, gerçekten doğru söylüyoruz."[46] L. Hz. Yusuf (A.S.)'ın Kardeşleri Babaları Hz. Yakub (A.S.)'In Huzurunda Bünyamin'in Mısır'da alıkonulmasından sonra, diğer kardeşler, babaları Hz. Yakub fa.s.)'a döndüler ve başlarına geleni ona anlattılar. Hz. Yusuf (a.s.)'m bir kurt tarafından yenildiğini söylediklerinde olduğu gibi, bu defa da onlara inanmayan ve yine nefislerine uyup bir hata işlediklerini söyleyen Hz. Yakub (a.s.}, artık kendisine güzelce sabretmek ve oğullan Hz. Yusuf (a.s.) ile Bünyamin'i kendisine döndürmesi hususunda Allah'tan ümitvar olmaktan başka yapılacak bir şey kalmadığını ifade etti. Hz. Yakub (a.s.), Bünyamin dolayısıyla da çok üzülmüş, bu üzüntüsü eski derdini de depreştirmiş, Hz. Yusuf (a.s.) için duyduğu acıları daha da şiddetlendirmişti. Kederinin şiddetinden gözlerine ak düştü ve bir süre sonra göremez oldu. Derin üzüntüsünü oğullarından gizlese de, onlar bunu fark ederek kendisine gelip Hz, Yusuf (a.s.J'a üzülmekten vazgeçmesini yoksa bu yüzden hayatını kaybedeceğini söylüyorlardı. Hz. Yakub (a.s.), onlara, hüznünü ancak Allah'a arzettiğini ve Allah'ın kendisine onların bilmediği bâzı şeyleri bildirdiğini ve bu bilgiler sayesinde O'nun rahmetinden ve kendisini teselli edip rahata kavuşturmasından ümitvar olduğunu söyledi. O, kendisine lütfedilen bu bilgiler sayesinde, anlaşıldığı gibi, hâlâ Hz. Yusuf (a.s.)'dan ü-midini kesmemişti. Onun gördüğü rüyanın zamanı gelince gerçekleşeceğine ve Allah'ın onu yükseltip Özel bir görev için seçeceğine kesin olarak inanıyordu. Kendisini teselliye çalışan oğullarına, Hz. Yusuf (a.s.) ile Mısır'da bıraktıklarını söyledikleri Bünyamin hakkında araştırma yapmalarını emretti. Onlara da Allah'ın rahmetinden ümit kesmemelerini tavsiye etti ve Allah'ın rahmetinden sadece kâfirlerin ümit kestiğini hatırlattı: "Babalan dedi ki: 'Hayır, nefisleriniz sizi bir işe sürükledi. Artık bana güzelce sabretmek gerek. Belki de Allah, onların hepsini bana getirir. Çünkü O, çok iyi bilendir, hikmet sahibidir. Ve yüzünü onlardan öteye çevirdi de, 'Ey Yusuf üzerindeki tasam!' dedi ve tasasından gözleri ağardı; acısını yutkunuyordu. Oğulları, 'Vallahi sen, Yusuf'u düşüne, düşüne hasta olacaksın, yahut öleceksin!' dediler. Yakub, 'Ben üzüntü ve tasamı yalnızca Allah'a arz ederim ve sizin bilemeyeceğiniz şeyleri Allah tarafından bilirim. Ey oğullarım! Gidin de Yusuf'u ve kardeşini iyice araştırın. Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin; zîrâ kâfirler güruhundan başkası Allah'ın rahmetinden ümit kesmez!' dedi."[47] M. Kardeşleri Üçüncü Defa Hz. Yusuf (A.S.)'ın Huzurunda Hz. Yakub (a.s.)'in oğulları, onun Hz. Yusuf (a.s.) İle Bünyamin'i aramaları hususundaki isteğini kabul ettiler. Hem ikisi hakkında bilgi edinmek, hem de muhtaç oldukları zahireyi alabilmek için, tekrar Bünyamin'in alıkonulduğu Mısır'a gittiler. Henüz tanımadıkları Mısır hazine vekili Hz. Yusuf (a.s.)'in huzuruna çıkarak, ondan kardeşleri Bünyamin'i serbest bırakmasını istirham ettiler. Onun kalbini yumuşatabilmek için, ailelerinin içine düştüğü darlık ve sıkıntıdan bahsettiler. Az bir sermaye ile gelebildiklerini belirterek, kendilerine tam ölçek ve hatta daha fazla verilmesi ümidinde olduklarını ve bu hususta onun cömertliğine güvendiklerini söylediler. Kardeşlerinin bu perişan durumundan etkilendiği anlaşılan Hz. Yusuf (a.s.), artık kendisini tanıtma zamanının geldiğine karar verdi. Bir anda onlara, Yusuf ve Bünyamin'e cahillikleri yüzünden hangi kötülüğü yaptıklarını soruvermişti. Hiç beklemedikleri bu soru, onların kafalannı allak-bullak etti. Şaşkınlık içinde "Yoksa sen Yusuf musun?" dediler. Bunun üzerine o, "Evet ben Yusuf'um, bu da kardeşim Bünyamin!" dedi. Ardından Allah'ın kendisini ve Bünyamin'i helakten kurtardığını ve ikisine de büyük lütufta bulunduğunu, Allah'ın kendisinden korkan, sabreden ve güzel işler yapanları mükâfatlandırdığını söyledi. Karşılarındaki Maliye bakanının kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.) olduğunu öğrenen ve onu kuyuya atmakla işledikleri büyük suçun pişmanlığı altında ezilen kardeşleri, utançlarından başlarını önlerine eğdiler. Beyan edecekleri hiç bir mazeretlerinin de bulunmadığı bu noktada, suçlarını itiraf ederek, Allah'ın onu, takva, sabır, ilim ve yumuşak huyluluk ile kendilerinden üstün kıldığını söylediler. Muhtemelen çarptırılacakları cezanın ne olacağını düşündükleri bir anda, akıllarından geçenlerin aksine, kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.)'m kendilerine olan üstünlüğünün derecesini gösterecek yüce bir davranışıyla karşılaştılar. Söze başlayan Hz. Yusuf (a.s.), onları cezalandırmaktan falan bahsetmi-yor; aksine onları affettiğini, yaptıkları dolayısıyla onlara karşı gönlünde bir ayıplama ve kınamanın dahi olmadığını, üstelik onlar için merhamet sahiplerinin en merhametlisi olan Allah'tan af ve mağfiret dilediğini söylüyordu. Hz. Yusuf (a.s.), daha sonra babasının durumunu sorup, kendisi ve Bünyamin için duyduğu üzüntüden dolayı ağlaya, ağlaya gözlerini kaybettiğini öğrendi. Bunun üzerine gömleğini onlara verdi ve gömleği babalarının yüzüne koydukları takdirde, onun gözlerinin açılacağını söyledi. Ayrıca onlardan babaları başlarında olmak üzere aile fertlerinin tamamını alarak hemen Mısır'a gelmelerini istedi. Hz. Yusuf (a.s.) ve kardeşleri arasında geçenler Yusuf sûresinde şöyle anlatılmıştır: "Yusuf'un yanına girdiklerinde şöyle dediler: 'Ey Azizi Bizi ve ailemizi kıtlık bastı ve biz sana değersiz bir sermaye ile de geldik. Ama sen bize ölçeği tam ver, aynca tasadduk eyle; çünkü Allah tasadduk edenleri mükâfatlandırır. Yusuf, 'Sizler cahilliğiniz yüzünden Yusuf ve kardeşine neler yaptığınızı biliyor musunuz?' diye soruverdi Onlar, 'Yoksa sen gerçekten Yusuf musun?' dediler. Yusuf 'Ben Yusuf'um, bu da kardeşimdir. Allah bize lütfetti. Çünkü kim Allah'tan korkar ve sabrederse, şüphesiz Allah, güzel davrananların mükâfatlarını zayi etmez.' dedi. Kardeşleri, 'Allah'a andolsun, hakikaten Allah seni bize üs-, tün kılmış. Doğrusu biz, gerçekten hatalıyız, suç işleyen kimseleriz. ' dediler. Yusuf, 'Bugün sizi kınama yok, Allah sizi affetsin! Şüphesiz ki Allah, merhamet sahiplerinin en merhametlisidir. Şu gömleğimi götürün, onu babamın yüzüne koyun da gözleri açılsın. Ve bütün aile fertlerinizle birlikte bana gelin."[48] N. Hz. Yakub (A.S.), Oğlu Hz. Yusuf (A.S.)'ın Sağ Olduğunu Öğreniyor Hz. Yakub (a.s.)'ın oğulları, atmış oldukları kuyudan ve daha sonra da konulduğu zindandan kurtularak, Allah'ın lütfuyla Mısır hazinelerinin başına getirilmiş kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.) tarafından affedilmenin sevinciyle, ülkeleri Filistin'e hareket ettiler. Hz. Yakub (a.s.) ise, oğullarının Mısır'dan ayrılmasından hemen sonra, kendisine bunak diyebileceklerini de göze alarak, yanında bulunanlara oğlu Hz. Yusuf (a.s.)'ın kokusunu hissettiğini açıklamıştı. Endişesinde haksız da değildi, nitekim yanında bulunan ve Hz. Yusuf (a.s.)'ın öldüğüne inananlar, o-nun hâlâ eski şaşkınlığı içinde bulunduğunu söylediler. Ancak bir süre sonra asıl şaşkın olanlar belli oldu. Kervan gelmiş, müjdeci Hz. Yusuf {a.s.)'m gömleğini babası Hz. Yakub (a.s.)'ın yüzüne koymuştu. Bu esnada Allah'ın izni ile onun uzun bir süredir görmeyen gözleri açıldı. Alman mutlu haber dolayısıyla ailede büyük bir sevinç yaşandı. Bütün ailenin Mısır'a Hz. Yusuf (a.s.)'ın ülkesine gideceği haberi de Hz. Yakub (a.s.) başta olmak üzere aile fertlerini ayrıca mutlu etmişti. Hz. Yakub (a.s.), bu manzara karşısında, oğullarına ve ya-nında bulunan diğer kimselere, Allah katından kendisine, başkalarının bilemeyeceği bir takım bilgilerin vahyedildiğini öncedende söylediğini hatırlattı. Oğullan ise suçlarını itiraf ederek, ondan, affedilmeleri için Allah'a duâ etmesini istediler. Hz. Yakub (a.s.), onlar için mağfiret dileyeceğini söyledi. Kur'ân-ı Kerim, bu mutluluk tablosunu şöyle anlatmaktadır: "Kafile ayrılınca, babalan, 'Eğer bana bunak demezseniz, inanın ben Yusuf'un kokusunu alıyorum!' dedi. Yanındakiler, 'Vallahi, sen hâlâ eski şaşkınlığının içindesin!' dediler. Müjdeci gelip de, Yusuf'un gömleğini Yakub'un yüzüne koyunca, derhal gözleri görür oldu, o zaman şöyle dedi: 'Ben size, Allah'ın bügilendirmesiyle sizin bilemeyeceğiniz şeyleri bilirim, demedim mi?' Oğulları, 'Ey babamız! Allah'tan bizim günahlarımızın affını dile! Çünkü biz gerçekten günah işledik!' dediler. Yakub, 'Sizin için Rabbimden af dileyeceğim, şüphesiz O, bağışlayandır, esirgeyendir.' dedi."[49] O. Büyük Buluşma Ve Hz. Yusuf (A.S,)'ın Rüyasının Gerçekleşmesi Hz. Yusuf (a.s.)'m sağ olduğunu öğrenen ve bu haberin sevinciyle gözleri açılan Hz. Yakub (a.s.), ona bir an önce kavuşmak için, oğullarına hemen yol hazırlıklarına başlamalarını emretti. Bunun üzerine başta oğullan olmak üzere bütün aile mensupları, bu uzun ve mutlu yolculuk için gereken hazırlıklarını tamamladılar ve ardından Mısır'a doğru yola çıktılar. Hz. Yusuf (a.s.), babası ve yakınlarının yolda olduklarını öğrenince, kralın kendisine eşlik etmelerini istediği devlet ricali ve Mısır'ın ileri gelenleriyle birlikte onları karşılamaya çıktı. Mısır hudutlarında karşılaştıklarında şüphesiz gözleri yaşartan manzaralar yaşanmış olmalıdır. Çünkü baba-oğul buluşması, evlât hasretiyle dökülen hesapsız gözyaşlarının, baba hasretiyle geçen uzun yılların ardından gerçekleşen bir buluşma idi. Hz. Yusuf (a.s.), babasını ve annesinin ölümünden sonra babasıyla evlenmiş olan teyzesini bağrına bastı, onlara büyük saygı ve hürmet gösterdi. Ülkesinde emniyet içinde kalabileceklerini söyledi ve onlardan bundan sonra aile olarak Mısır'da oturmalarını istedi. Hz. Yusuf (a.s.}, babası, kardeşleri ve diğer yakınlarını, beraberinde başkente götürdü. Hükümet konağına girildiğinde, babasına ve üvey annesine en güzel ikramını, o ikisini tahtının üstüne oturtmak suretiyle yaptı. İşte bu esnada babası, annesi ve kardeşleri, ona hürmet için önünde eğilip secdeye kapandılar.[50] Bu manzara, Hz. Yusuf (a.s.)'a, küçükken görmüş olduğu meşhur rüyayı hatırlatmıştı; babasına hitap ederek, önünde eğilip secdeye kapanmalarının, rüyasının tâbiri olduğunu, Allah'ın babasını yorumunda haklı çıkardığını ve kendisine büyük lütuf-ta bulunduğunu söyledi. Bu iyilikler içinde, zindandan çıkarılmasını, şeytanın kardeşleriyle kendisinin arasını bozmasından sonra, onların uzak çölden huzuruna getirilmelerini hatırlattı ve Allah'ın dilediği kimselere lütfettiğini ifâde etti. Kendisine verdiği saltanat, rüya tâbiri ilmi ve devamlı destek için Allah'a şükretti ve kendisini bir Müslüman olarak öldürmesi ve salihler zümresine katması için duâ etti. Kur'ân-ı Kerim, bu önemli buluşma hakkında şöyle demektedir: "Yusuf un yanına girdikleri zaman, Yusuf, anne ve babasını kucakladı ve onlara, 'Allah'ın dileğiyle güven içinde Mısır'a girin!' dedi. Anne ve babasını tahtının üstüne çıkartıp oturttu ve bu sırada hepsi onun önünde, saygılarını sunmak için yere kadar eğilip onun için secdeye kapandılar.
Silinmesin *T6952550267*DOSYA GÖNDERME FORMU(HUKUK)YARGITAY 20. HUKUK DAİRESİ BAŞKANLIĞINA ANKARADOSYAYA İLİŞKİN BİLGİLERMAHKEMESİKARAR TAR...
-
KAMİL NASİHATLAR نصائح كاملة NESAİHUN KÂMİLE Sevgi Işığınız, Kalbiniz Rehberiniz Olsun. Dünya peşinde koşan, duru bir âdem idi...
-
Online Yıldızname Burcu Hesaplama 1. Yol: Arapça Harflerle Ebced Yöntemi Öncelikle "cinsiyet"inizi seçin ve aşağıdaki ...
-
FİZYONOMİ KIYAFETİNAME İnsanların saç, göz, kulak, el gibi organları ve dış görünüşlerine bakılarak onların karakterlerini, ahlâklarını...